Τέσσερα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την ημέρα που έφυγε από τη ζωή ο Στέφανος Μίλλερ, ένας άνθρωπος που τίμησε την Ελλάδα όσο λίγοι.

Αμερικανός στην καταγωγή, αλλά βαθιά Έλληνας στην ψυχή, ο Μίλλερ αφιέρωσε τη ζωή του στην ανάδειξη της αρχαίας Νεμέας – ενός τόπου με τεράστια ιστορική σημασία και, δυστυχώς, για δεκαετίες σχεδόν ξεχασμένου.

Χωρίς να αναλωθώ σε γεγονότα που εμείς εδώ στην Κορινθία έχουμε επισημάνει και αναδείξει, οφείλω απλά να πω  το εξής: η Ελλάδα του χρωστά πολλά.

Και η κληρονομιά του δεν πρέπει ούτε να ξεχαστεί, ούτε να υποτιμηθεί.

Συχνά, πράξεις μεγάλης ανδρείας, εντιμότητας και προσήλωσης –όπως αυτή του Μίλλερ– κινδυνεύουν από την υπερέκθεση, τη συνήθεια, την εξοικείωση που φέρνει τελικά τη λήθη. Κι όμως, πρόκειται για έναν φλογερό οραματιστή, έναν πολίτη χρήσιμο στην κοινωνία, που άφησε βαθύ αποτύπωμα στον τόπο.

Ο Στέφανος Μίλλερ δεν ανέδειξε απλώς τον αρχαιολογικό χώρο της Νεμέας. Τον ανέλκυσε. Έφερε στο φως ένα κομμάτι της Ιστορίας μας, το συνδύασε με το παρόν και το παρέδωσε στις επόμενες γενιές με την πεποίθηση ότι αξίζει να συνεχίσουμε να χτίζουμε πάνω του.

Δεν πολέμησε μόνο τη φθορά του χρόνου και τη σκόνη των αιώνων, αλλά και την αδράνεια, τη γραφειοκρατία, την καχυποψία απέναντι στο νέο. Με αισθητική τόλμη, συνέπεια και δημιουργική εμμονή, διαμόρφωσε έναν αρχαιολογικό χώρο πρότυπο, ένα μουσείο, ένα πάρκο πολιτισμού, μια ζωντανή εμπειρία.

Η Νεμέα, με το θάνατο του ανθρώπου  που την ανέδειξε, έρχεται ξανά στο προσκήνιο.

Και ίσως είναι αυτή η στιγμή που πρέπει να ξαναδούμε τη μεγάλη εικόνα: πώς η κληρονομιά αυτού του παθιασμένου αρχαιολόγου μπορεί να γίνει αφετηρία για μια νέα πολιτιστική και αναπτυξιακή αφήγηση για όλη την Κορινθία.

Ένας νομός προικισμένος με ιστορικά τοπωνύμια, φυσική ομορφιά και ακτογραμμή μοναδικής αξίας, μόλις μια ανάσα από την Αθήνα. Κι όμως, δεν έχει κατορθώσει ακόμη να μεταφράσει αυτή την προίκα σε μια ενιαία ταυτότητα. Ίσως τώρα να είναι η κατάλληλη στιγμή: να σταθούμε απέναντι στο έργο του Μίλλερ όχι μόνο ως φόρο τιμής, αλλά ως πρόκληση – να συνεχίσουμε το όραμά του.

Το έργο του Στέφανου Μίλλερ είναι μια εσαεί ευκαιρία. Μια ευκαιρία να κατανοήσουμε ότι η ιστορική παρακαταθήκη, όταν συνδυάζεται με στρατηγικό σχεδιασμό και δημιουργικότητα, μπορεί να γεννήσει πλεονεκτήματα – πολιτιστικά, οικονομικά, κοινωνικά.

Ας μην αφήσουμε το όραμά του να χαθεί. Ας κάνουμε τη Νεμέα –και την Κορινθία συνολικά– ένα φωτεινό παράδειγμα για το πώς η αγάπη για τον τόπο και η πίστη στην αξία του πολιτισμού μπορούν να αλλάξουν το μέλλον.

*Μικρές επισημάνσεις για όσους δεν γνωρίζουν ακόμα…

Ο Στέφανος Μίλλερ ήταν…

• Απόφοιτος του Wabash College και διδάκτορας του Πανεπιστημίου Πρίνστον, αφιέρωσε 40 ολόκληρα χρόνια της ζωής του στη χώρα μας, και συγκεκριμένα στη γη της Νεμέας, που έγινε ο μεγάλος του έρωτας και έργο ζωής.
• Οι ανασκαφές του εκεί, που ξεκίνησαν το 1973, αποκάλυψαν σπουδαία ευρήματα, όπως το αρχαίο στάδιο όπου διεξάγονταν τα Νέμεα.
• Δεν αρκέστηκε όμως στην επιστημονική έρευνα: οραματίστηκε και υλοποίησε ένα ολοκληρωμένο αρχαιολογικό πάρκο, ανέγειρε μουσείο, επιμελήθηκε τις εκθέσεις του και ξεκίνησε την αναστήλωση του Ναού του Δία. Όλα αυτά, πάντα με πάθος, επιμονή και σεβασμό στον τόπο και την ιστορία του.
• Στο Πανεπιστήμιο του Berkeley, ενέπνευσε γενιές φοιτητών και συνεισέφερε καθοριστικά στη διεπιστημονική προσέγγιση της κλασικής αρχαιολογίας. Υπήρξε και διευθυντής της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα την πενταετία 1982–1987.
• Το συγγραφικό του έργο είναι εξίσου εντυπωσιακό, με εκδόσεις που αφορούν τόσο τη Νεμέα όσο και ευρύτερα θέματα του αρχαίου ελληνικού κόσμου, όπως ο αθλητισμός, η πολιτική αρχιτεκτονική, ακόμη και ο Πλάτωνας.
• Η Ελλάδα τον τίμησε με το Τάγμα του Ταξιάρχη της Τιμής, τον ανακήρυξε επίτιμο διδάκτορα του ΕΚΠΑ και το 2005, με προεδρικό διάταγμα, του χάρισε την υπηκοότητά της. Ήταν ήδη, στην καρδιά του, Έλληνας πολύ πριν γίνει στα χαρτιά.
• Από τη συνταξιοδότησή του και μετά, ζούσε ανάμεσα στην Καλιφόρνια και τη Νεμέα, με τη σύζυγό του Έφη, πάντα ακούραστος, πάντα παραγωγικός.

Η μνήμη του θα παραμένει ζωντανή σε κάθε πέτρα της Νεμέας, σε κάθε φοιτητή που άκουσε τη φωνή του, σε κάθε άνθρωπο που κατάλαβε, χάρη σ’ αυτόν, την αξία της πολιτιστικής συνέχειας.

Συνέντευξη του Στέφανου Μίλλερ στην Τζένη Σουκαρά (παραγωγή Rap Media – Κορινθίων Έργα) – Προσωπικό Αρχείο