“Τα τετράγωνα λόγια δεν κάνουν
για στρογγυλά αφτιά.”
Κινέζικη σοφία, εκδόσεις Οδυσσέας

Η κλιματική αλλαγή, είναι κάτι που ακούμε πολύ συχνά. Σε αυτήν αποδίδονται φωτιές και πλημμύρες στα δελτία ειδήσεων. Και πολλά άλλα.
Σπανίζουν, όμως, αυτοί που έχουν αξιόλογη άποψη για το τί είναι και τί δεν είναι κλιματική αλλαγή. Ή, πάλι, τί ακριβώς οφείλεται και τί ακριβώς δ-ε-ν οφείλεται στην κλιματική αλλαγή.
Βαριές κουβέντες. Να βάλουμε, λοιπόν, τα πράγματα σε μία σειρά.

Πρώτον, φωτιές.
Η κλιματική αλλαγή φταίει που φυσάει πολύ, φταίει που ξεράθηκαν τα δέντρα, φταίει που τα χωράφια έγιναν μπαΐρια, φταίει που τα δάση εγκαταλείφθηκαν, φταίει που έκλεισαν οι οδοί διαφυγής -“φταίει” για όλα.
Αυτό προκύπτει από αυτά που λένε τα κανάλια και οι πολιτικοί μας. Ακούμε περί εμπρησμών και οικοπεδοφάγων, ακούμε για τις -εκάστοτε!- κυβερνητικές ευθύνες, ακούμε και για τις ευθύνες των προηγούμενων.
Κουβέντα να γίνεται -εν ολίγοις. Στο βάθος όλοι αναγνωρίζουν τον μεγάλο αντίπαλο, και δεν λένε λέξη.
Ο αείμνηστος καθηγητής Οικολογίας Νίκος Μάργαρης (1943 – 2013), όμως, είχε γράψει προφητικά στο “Βήμα” από το 1999:
“Δυστυχώς η πλειονότητα των δασών μας έχουν μετατραπεί σε «γηροκομεία», στα οποία η πιθανότητα εμφάνισης πυρκαϊάς μεγαλώνει χρόνο με τον χρόνο και όχι μόνο. Η συνεχής συσσώρευση ξύλων ¬ δηλαδή καύσιμης ύλης ¬ σε αυτά δημιουργεί ακόμη ένα πρόβλημα, μια και με περισσότερα «καύσιμα» η ένταση της φωτιάς είναι ισχυρότερη, και η δυνατότητα ελέγχου μικρότερη, οπότε οι καταστροφές γίνονται ανυπολόγιστες.”
Καταλαβαίνει κανείς τί έχει γίνει 22 χρόνια μετά. Χώρια η κρίση.
Εν ολίγοις: ποιά κλιματική αλλαγή, ποιές κυβερνητικές ευθύνες, ποιοί εμπρηστές, ποιοί οικοπεδοφάγοι. Γερνάμε, και γερνάνε τα δάση μας -τα υπόλοιπα είναι για την τηλεθέαση.

Δεύτερον, πλημμύρες.
Αυξημένες βροχές, προβάλλονται ως βιβλικά φαινόμενα. Οι λέξεις που ακούγονται ξανά και ξανά, είναι “πρωτοφανές”, “ανεπανάληπτο” και τα συναφή. Όλα, συλλήβδην, αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή.
Μαζί, προβάλλονται και τα έμμεσα αποτελέσματα αυτής της κλιματικής αλλαγής: οι πλημμύρες λόγω καμένων δασών. Κανείς δεν έχει αντίρρηση, αλλά να δούμε και τί άλλο βεβαιώνει η Επιστήμη;
Η Υδρολογία, λοιπόν, βεβαιώνει δύο πράγματα.
Αφ’ ενός, τίποτα δεν είναι πρωτοφανές, όσον αφορά τις βροχές. Αυτό που αλλάζει είναι η συχνότητα των έντονων βροχοπτώσεων. Έχουμε, απλώς, μείωση του χρόνου επαναφοράς. Τουτέστιν: Πριν μία έντονη βροχόπτωση ύψους Χ και διάρκειας Ψ συνέβαινε μία φορά στα 100 χρόνια, ενώ τώρα μία φορά λ.χ. στα 60. Φαίνεται άνευ ουσιαστικής σημασίας ζήτημα, αλλά αποκαλύπτει πολλά ο τρόπος που προβάλλεται η διαφορά. Σωστά;
Αφ’ ετέρου, η Υδρολογία βεβαιώνει κάτι σημαντικό για την κατανομή ευθυνών για τις πλημμύρες: οι μεγάλες ευθύνες είναι στην αδιαβροχοποίηση του εδάφους. Ευθύνεται πολύ-πολύ περισσότερο για τις πλημμύρες, από ότι οι “βιβλικές” βροχοπτώσεις.
Εξηγώ: Αδιαβροχοποίηση του εδάφους, κυρίως, προκύπτει με την αστικοποίηση. Έχουμε όλο και μεγαλύτερη κάλυψη του εδάφους με αδιάβροχες επιφάνειες (οικοδομές, δρόμοι, τσιμεντοστρώσεις, πλακοστρώσεις, ασφαλτοστρώσεις κ.λ.π.)
Δευτερευόντως, σχετική αδιαβροχοποίηση του εδάφους, προκύπτει με την αποψίλωση των δασών, αλλά και την εγκατάλειψη της αγροτικής γης. Δεν είναι μικρή και η επίδραση των θερμοκηπίων.
Χοντρικά: αν η “πρωτοφανής” βροχόπτωση είναι σε θέση να αυξήσει την πλημμυρική παροχή σε κάποιο ποσοστό, η αδιαβροχοποίηση είναι σε θέση να την πολλαπλασιάσει. Πρωτοφανής είναι η πλημμύρα, όχι η βροχόπτωση. Αλλά οι περισσότεροι δυσκολεύονται με το ότι έχουμε πρωτοφανή πλημμύρα χωρίς πρωτοφανή βροχόπτωση. Σαφές;
Ενδεικτικά: Στα γνωστά τραγικά προ ετών της Μάνδρας, ουδέν ακούσθηκε για τον καταστροφικό ρόλο σημαντικής επέκτασης σχεδίου πόλεως, χωρίς αντιπλημμυρικό προβληματισμό και θωράκιση.

Τρίτον, κλίμα.
Ως ανθρωπογενείς παράγοντες αλλαγής κλίματος, αναφέρονται η χρήση ορυκτών καυσίμων, η αποψίλωση των ομβρόφιλων δασών και η κτηνοτροφία. Αυτοί οι παράγοντες αποκλειστικά ακούγονται στα ΜΜΕ, και αντίστοιχοι στόχοι προβάλλονται και προωθούνται. Εκεί κινείται το χρήμα, όπως και οι κοινοτικές επιδοτήσεις.
Αξίζει να σημειωθεί η θεωρία του Σέρβου επιστήμονα Μιλουτίν Μιλάνκοβιτς (1879 – 1958), η οποία εξηγεί ευχερώς το κλίμα σε οποιονδήποτε πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος, βάσει της έκθεσής καθενός στον Ήλιο. Ήδη, έχει διαμορφωθεί ρωσική “Αστρονομική Θεωρία του Κλίματος”, εξηγώντας μακροπρόθεσμες αλλαγές κλίματος στη Γη μας.
Εν ολίγοις: Προσκομίζονται επιστημονικές προβλέψεις, αλλά ουδείς ενδιαφέρεται να τις διαψεύσει.
Λογικά, όμως, η προκύπτουσα κλιματική αλλαγή, οφείλεται στη σύνθετη επίδραση φυσικών και ανθρωπογενών παραγόντων. Κάποιο σύνθετο μοντέλο, συνεπώς, θα πρέπει να μπορεί να εκτιμήσει την επίδραση κάθε παράγοντα. Έτσι θα ξέρουμε και με τί φαινόμενο έχουμε να κάνουμε, και τί μπορεί να γίνει, και τί να ελπίζουμε.

Συμπέρασμα.
Τα γερασμένα δάση και τα αδιαβροχοποιημένα οικόπεδα, είναι καταφανώς κύριες αιτίες πυρκαγιών και πλημμυρών. Το μπλέξιμο με τις ανθρωπογενείς και τις φυσικές αιτίες της αλλαγής κλίματος, ίσως θέλει λίγο περισσότερη προσπάθεια για να φανεί σε όλους.
Αλλά αλίμονο αν βλέπουμε την κατάσταση χωρίς φιλαλήθεια. Αυτό.
Πριν ψάξουμε στα αστέρια, λοιπόν, καλό είναι να κοιταχτούμε λίγο στον καθρέφτη μας. Δεν φταίμε για όλα, αφού δεν είναι λίγα τα προβλήματα που κληρονομήσαμε. Θα φταίμε, όμως, 100% όσο συνεχίζουμε να κλείνουμε τα μάτια στο συνεχιζόμενο οικολογικό έγκλημα.

Διμηνιό 23 Νοεμβρίου 2021

Κώστας Τζαναβάρας
σύμβουλος μηχανικός – συγγραφέας