“Αυτός που θέλει να κόψει τριαντάφυλλα
πρέπει να αντέχει τα αγκάθια.”
Κινέζικη σοφία, εκδόσεις Οδυσσέας

Ο κεντρικός ομηρικός ήρωας, είναι ο απόλυτος τζέντλεμαν. Είναι άψογος στη συμπεριφορά του, είναι σαφώς ο εκλεκτός των γυναικών, αλλά ουδέποτε παραλείπει να εξασφαλίσει τη ρητή! συγκατάθεση της εκάστοτε ερωμένης του. Δίνει και το απόλυτο ρεσιτάλ ενσυναίσθησης, όταν δρα αριστουργηματικά στην αναγνώρισή του από τη γυναίκα της ζωής του.
Κι αν κάποιος νομίζει ότι ο Όμηρος είναι προκατειλημμένος υπέρ του Οδυσσέα, καλά θα κάνει να διαβάσει προσεκτικά όσα του καταλογίζει -πάντα με τρόπο!- τόσο στην Ιλιάδα, όσο και στην Οδύσσεια.

Μετά, αξίζει να θαυμάσουμε την τρυφερότητα στη σχέση Έκτορα & Ανδρομάχης. Ο Έκτορας ζητά την Ανδρομάχη από τον πατέρα της, με κάθε τιμή και πλούσια δώρα. Και την έχει αυτό που λέμε “κορώνα στο κεφάλι του”. Κόντρα μάλιστα στο παράδειγμα του πατέρα του, που έχει δεκάδες παιδιά από διάφορες συγκόρμισσες.
Ο ποιητής, τον βάζει να πηγαίνει σπίτι του, σε μιά διακοπή μάχης. Το κράνος φοβίζει το λιλιπούτειο γιό του. Ο Έκτορας βγάζει το κράνος, και μοιράζεται μία πανέμορφη σκηνή, παίζοντας με το βλαστάρι του, την ώρα που η Ανδρομάχη του “δακρυογελά”.
Ποιος δεν αναγνωρίζει το απόλυτο αντιπολεμικό μήνυμα;

Ο Τρώας βασιλιάς Πρίαμος, εμφανίζεται να επιτίθεται φραστικά στη σύζυγό του Εκάβη, γιατί αντιτίθεται στις προθέσεις του να πάει νυχτιάτικα στον Αχιλλέα να παρακαλέσει για το νεκρό σώμα του Έκτορα. Η διαφωνία λύνεται συμβολικά, με σπονδή στο Δία. Αλλά, η πεισματωμένη βασίλισσα, μοιρολογώντας μετά τον αγαπημένο της γιό, δεν θα βρει λόγια να ευχαριστήσει το γέρο σύζυγό της για το τόλμημά του.
Κάπου εκεί, αρχίζουμε να μπαίνουμε στα προβλήματα…

Ο Αχιλλέας έχει στη σκηνή του την αιχμάλωτη Βρισηίδα. Ο ποιητής τη θέλει συμπατριώτισσα της Ανδρομάχης. Ο Αχιλλέας την έχει αρπάξει, σκοτώνοντας τον πατέρα της, τον πρώτο της άνδρα και τα αδέρφια της. Θα συγκρουστεί άσχημα για χάρη της με τον Αγαμέμνονα, και στο τέλος θα της ρίξει και το φταίξιμο για τον καβγά.
Η σύγκριση Έκτορα – Αχιλλέα είναι αυτό που λέμε “μέρα-νύχτα”. Είναι έμμεση, αλλά σαφής και καθηλωτική.

Τρισχειρότερος, εμφανίζεται ο άνακτας των Αχαιών Αγαμέμνονας. Ακόμη και στον άλλο κόσμο, στον Άδη, έχει τα χειρότερα λόγια για να χαρακτηρίσει τις γυναίκες, με πρώτη την δική του Κλυταιμνήστρα. Την οποία σύζυγό του, αρχή-αρχή στην Ιλιάδα, την έχει συγκρίνει με την αιχμάλωτη Χρυσηίδα που έχει στη σκηνή του.
Ούτε λίγο ούτε πολύ, δηλαδή, προσβάλλει βάναυσα την τιμή της γυναίκας του, ακόμη και ως προς τις επιδόσεις της στο συζυγικό κρεβάτι. Κι όλα αυτά δημοσίως. Μπροστά στους άλλους βασιλιάδες και όλη τη φανταρίλα.
Το ερώτημα, βεβαίως, δεν είναι ποιά Ελληνίδα θα συγχωρούσε μία τέτοια βάναυση συζυγική προσβολή της τιμής της. Καμία απολύτως. Μόνον η μορφή της εκδίκησης συζητείται. Ο άγριος φόνος του νικητή του Τρωικού πολέμου, από τον αντεραστή Αίγισθο, είναι απλώς μία ακραία εκδοχή.
Αξίζει την προσοχή μας, ως προς τις συνέπειες, η επιβλητική θέση του Δημήτρη Λιαντίνη: “Ο γιός της αντροφόνας μοιχαλίδας και του αδικοσκοτωμένου κερατά γεννήθηκε δεμένος κόμπος”.

Ο ίδιος ο Δίας, σαν να μην έφταναν όλα αυτά, εμφανίζεται βάναυσος απέναντι στη σύζυγό του Ήρα. Κάποια στιγμή, μάλιστα, της θυμίζει τη βιαιοπραγία του, παρ’ ολίγον γυναικοκτονία, απειλώντας τη με χειρότερα.

Είναι, επομένως, σεξιστής ο Όμηρος;

Στις αρχές του τρέχοντος έτους, λοιπόν, είχε κερδίσει φευγαλέα τα φώτα της δημοσιότητας μία καθηγήτρια σχολείου στην Αμερική. Ξιφουλκούσε κατά του “σεξιστή” Ομήρου, και απέκλειε τη διδασκαλία του. Και θα πίστευε κανείς ότι επρόκειτο για είδηση-φάρσα, αν δεν το είχε αναδημοσιεύσει η έγκυρη Wall Street Journal.
Αντιγράφω από την Καθημερινή: “«Να σταματήσουμε να διδάσκουμε όσα κείμενα προβάλλουν τον ρατσισμό, τον σεξισμό, τον αντισημιτισμό και άλλες μορφές μίσους». Απ’ τον Όμηρο ώς τον Σκοτ Φιτζέραλντ. «Ο Όμηρος είναι σκουπίδι».” Αντιγράφω από την “Κ” και το συμπέρασμα του αρθρογράφου της WSJ: «Οι μωροί επελαύνουν. Δεν είναι πλειοψηφία. Όμως κανείς δεν τους αντιστέκεται».

Επί του προκειμένου, ένα είναι το σίγουρο: αυτή η πλειοψηφία-που-δεν-αντιστέκεται, θεωρεί ότι η καλύτερη απάντηση είναι η σιωπή. Όσο, όμως, κι αν ο αφορισμός «Ο Όμηρος είναι σκουπίδι» δείχνει φαιδρός, και βεβαίως είναι, αξίζει να σκεφθούμε κάτι καλύτερο από το να κλείσουμε μάτια κι αυτιά.

Κάποια από τα προαναφερθέντα, φυσικά και συνιστούν καραμπινάτο σεξισμό. Εμπεριέχουν συζυγική βαναυσότητα. Συνιστούν καταπίεση της γυναίκας και διακρίσεις φύλου.

Εύστοχη απάντηση στην -αγωνιώδη πλέον- ερώτηση “είναι σεξιστής ο Όμηρος;” δίνεται ευχερώς στα πλαίσια της Θεωρίας της Ολοκληρώσεως του Νίκου Καλογερόπουλου (1924 – 2015), Δρος Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου της Γενεύης. Η Θ.τ.Ο., πολύ απλά, διδάσκει τον άνθρωπο όχι ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ να κάνει, αλλά ΤΙ ΚΑΝΕΙ. Και αυτό ακριβώς κάνει ο Όμηρος. Δεν το λέει, αλλά εμφανώς το …κάνει. Υψηλής τεχνικής Παιδαγωγική.
Υπήρξε ο αναμφισβήτητος Δάσκαλος της Αρχαίας Ελλάδας, και με εξαιρετική εν γένει επιτυχία: οι αρχαίοι Έλληνες υπήρξαν ένας εξόχως ηθικός λαός.
Και δεν έχει σύγκριση η θέση της γυναίκας στην Αρχαία Ελλάδα, με τη θέση της σε άλλους λαούς, ακόμη και πολύ μεταγενέστερους. Κι αξίζει να προσεχθεί το ερώτημα του Αριστοτέλη: “Είτε άρχουν οι γυναίκες, είτε οι άρχοντες άρχονται υπό των γυναικών, ποία η διαφορά;”…

Συνεπώς, δεν είναι σεξιστής ο Όμηρος. Σεξιστές είναι οι ήρωές του. Για την ακρίβεια: κάποιοι από τους ήρωές του. Κι αλίμονο αν ο νεοφυής όρος σεξιστής αποδοθεί στον Οδυσσέα και τον Έκτορα -αν περιορισθούμε στα πιό έντονα θετικά πρότυπα. Δεν θα μένει τίποτα σχετικό με έρωτα. Αρμονία;

Στον καιρό των γυναικοκτονιών και της δημαγωγίας, λοιπόν, άλλοι είναι οργισμένοι εισαγγελείς. Κι άλλοι είναι σκαπανείς, βρίσκοντας ενδιαφέροντες τους καιρούς που ζούμε. Καιρούς για ενάρετες κοσμογονικές λύσεις σε προαιώνια προβλήματα.
Κρίνοντας, πάντως, από τον χρόνο που έζησε ο εθνικός μας ποιητής, αλλά και από τον τρόπο που ανέδειξε το πρόβλημα, όπως και το βάθος της προσέγγισής του [δεν είπαμε κάτι ακόμη], θα διετύπωνα την απάντησή μου ούτω πώς:

Ο ίδιος ο Όμηρος, είναι ο πρώτος και ο απόλυτος αντι-σεξιστής.
Αλλά, σίγουρα, δεν ταιριάζουν ταμπέλες του συρμού στον απόλυτο ποιητή. Ας συγχωρεθεί η ιεροσυλία εργασίας.

Αν θέλει, λοιπόν, κάποιος να σκεφθεί μέλλον στις σχέσεις των δύο φύλων, να ξεμπερδευτεί ευρύτερα, η στέρεα βάση στοχασμού είναι στον Ιδρυτή του Πολιτισμού μας. Έχουν αλλάξει από τότε πολλά στην ανάγκη της γυναίκας, αλλά η επιθυμία της γυναίκας για σχέση παραμένει. Ίσως και κάπως πιό καθαρά ερωτική.
Πάνω απ’ όλα, στον Όμηρο βρίσκεται η “μία πολιτεία”, η ευδαίμων. Σκαλισμένη ποιητικά στην ασπίδα του τραγικής μοίρας αρχιπολεμιστή, από το κακοποιημένο παιδί του Δία. Μαζί, βρίσκει κανείς και το μυστικό της.

Διμηνιό 31 Οκτωβρίου 2021

Κώστας Τζαναβάρας
σύμβουλος μηχανικός – συγγραφέας

*Οι απόψεις  που φιλοξενούνται στο jennysWorld.gr δεν απηχούν απαραίτητα  και τις θέσεις της διεύθυνσης του site