Τα τελευταία 5 χρόνια, η Ευρωπαϊκή Ένωση θέσπισε το νομοθετικό πλαίσιο για να καταστεί κλιματικά ουδέτερη έως το 2050 και να υλοποιήσει την Πράσινη Συμφωνία της ΕΕ. Το 2024 σηματοδοτεί την έναρξη της φάσης εφαρμογής των πολιτικών της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια και οι δήμοι θα διαδραματίσουν καίριο ρόλο. Οι δήμοι, μπορούν να διασφαλίσουν την επίτευξη των στόχων της ΕΕ, χωρίς να αφήσουν κανέναν στο περιθώριο επιτυγχάνοντας κοινωνική δικαιοσύνη και αποδοχή της ενεργειακής μετάβασης.

Η μεγάλη πρόκληση όμως είναι ότι κάθε δήμος στην ΕΕ θα χρειαζόταν περίπου 2,5 επιπλέον θέσεις πλήρους απασχόλησης μόνο για να απαλλαγεί από τις εκπομπές του δομημένου περιβάλλοντός του. Παρόλα αυτά, οι Δήμοι βρίσκονται στην καλύτερη θέση για να συντονίσουν το τοπικό οικοσύστημα, να φέρουν όλους μαζί ως ενεργούς συμμετέχοντες στη μετάβαση και να παράσχουν υποστήριξη, .χάρη στην εγγύτητά τους με τους πολίτες και τους οικονομικούς παράγοντες.

Στο τι πρέπει να κάνουν, με βάση την νέα Ευρωπαϊκή Οδηγία για την Ενεργειακή Αποδοτικότητα (2023) με περιθώριο εναρμόνισης έως το 2025, οι Δήμοι είναι υποχρεωμένοι από τέλος του 2025 να μειώνουν 1.9% της κατανάλωσής τους ετήσια με μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας και να προβαίνουν (από 11/10/2025) σε 3% ανακαίνισης του κτιριακού τους εμβαδού (σε όλα τα δημοτικά κτίρια άνω των 250τμ2). Στα πλαίσια της εξοικονόμησης ενέργειας δεν προσμετρώνται οι αλλαγές καυστήρων από πετρέλαιο σε φυσικό αέριο μετά το 2026 (άρα ουσιαστικά καμία δαπάνη σε ορυκτά καύσιμα δεν συνεισφέρει στην επίτευξη στόχων). Επίσης οι Δήμοι πρέπει να αγοράζουν προϊόντα και συμβάσεις με κριτήρια υψηλής ενεργειακής απόδοσης.

Με βάση τη νέα Ευρωπαϊκή Οδηγία για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτιρίων (2024), είναι υποχρεωμένοι να τοποθετούν κατάλληλες εγκαταστάσεις ηλιακής ενέργειας

α) έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026, σε όλα τα νέα κτίρια που ανήκουν σε δημόσιους φορείς και τα νέα μη οικιστικά κτίρια με ωφέλιμη επιφάνεια άνω των 250 m²

β) σε όλα τα υφιστάμενα κτίρια που ανήκουν σε δημόσιους φορείς με ωφέλιμο εμβαδόν δαπέδου μεγαλύτερο από:

i) 2000 m² έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027,

ii) 750 m²·έως τις 31 Δεκεμβρίου 2028,

iii) 250 m²έως τις 31 Δεκεμβρίου 2030,

Επίσης, Εφόσον είναι τεχνικά και οικονομικά εφικτό, τα κτίρια πρέπει να είναι εξοπλισμένα με συστήματα αυτοματισμού και ελέγχου και να ορίσουν ενεργειακό υπεύθυνο που θα προσμετρά τακτικά τις καταναλώσεις. Μετάβαση από τα συστήματα θέρμανσης και τα συστήματα ψύξης που λειτουργούν με ορυκτά καύσιμα σε συστήματα αποδοτικά με καθαρή ενέργεια (μέσω εξηλεκτρισμού κυρίως).

Με βάση τον εθνικό κλιματικό νόμο (2022), οι Δήμοι έχουν στόχο να συνεισφέρουν στη μείωση αερίων του θερμοκηπίου κατά 10% 2025 και 30% to 2030. Στο πλαίσιο αυτό έχουν τη συμβατική υποχρέωση να υποβάλλουν Δημοτικά Σχέδια Μείωσης Εκπομπών Διοξειδίου του Άνθρακα (ΔηΣΜΕΔΑ) όπου καταγράφονται αναλυτικά οι ενεργειακές καταναλώσεις. Έχουν ήδη δοθεί οι φόρμες για την καταγραφή των εκπομπών από το ΥΠΕΝ και με βάση τροποποίηση του κανονισμού έως τον Ιανουάριο του 2025 (κατόπιν παράτασης) θα πρέπει να υποβληθούν στην αρμόδια αρχή. Θεωρείται προαπαιτούμενο προκειμένου να μπορεί να υπαχθεί και σε χρηματοδοτούμενο πρόγραμμα για ενεργειακές αναβαθμίσεις (όπως πχ στο ΗΛΕΚΤΡΑ). Αυτό βέβαια προαπαιτεί και τη διαβούλευση επί των σχεδίων αυτών με φορείς όπως είχαν γίνει και τα πρότερα ΣΔΑΕΚ (Σχέδια Δράσης Αειφόρου Ενέργειας και Κλίματος παλαιότερα από αρκετούς Δήμους για την είσοδό τους στο Σύμφωνο των Δημάρχων αν και ελάχιστα επικαιροποιήθηκαν). . . Παράλληλα με αυτό, οι Δήμοι (άνω των 45 χιλιάδων κατοίκων) από το 2025 πρέπει να συντάξουν και δημοτικά σχέδια ψύξης και θέρμανσης, Τα σχέδια αυτά πρέπει να δείξουν συμμόρφωση με την Νέα Οδηγία της Ενεργειακής Αποδοτικότητας και να εφαρμόζουν την αρχή της ενεργειακής απόδοσης πρώτα. α εξετάζουν τις κοινές ανάγκες των τοπικών κοινοτήτων και των πολλαπλών τοπικών ή περιφερειακών διοικητικών μονάδων ή περιφερειών, να να αξιολογούν τον τρόπο χρηματοδότησης της εφαρμογής των πολιτικών και των μέτρων και να προσδιορίζουν χρηματοδοτικούς μηχανισμούς που θα επιτρέπουν στους καταναλωτές να στραφούν στη θέρμανση και ψύξη από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και άλλα. Στα πλαίσια της αντιμετώπισης της ενεργειακής ένδειας, αρκετοί Δήμοι συζητούν την πιθανότητα δημιουργίας ενεργειακών κοινοτήτων για παραγωγή ΑΠΕ, ενεργειακές αναβαθμίσεις και αποθήκευση ενέργειας. Οι ενεργειακές κοινότητες παρέχουν πολύ μεγάλη ευελιξία και ευκαιρίες χρηματοδότησης, ενώ μπορούν να ξεφύγουν από τα κλασικά μοντέλα παραγωγής ΑΠΕ (για συμψηφισμό καταναλώσεων του Δήμου ή διαμοιρασμό σε ευάλωτα νοικοκυριά πχ) και να προεκταθούν σε άλλες δράσεις (όπως ανακαινίσεις κτιρίων – με βάση και την τρέχουσα προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής https://citizen-led-renovation.ec.europa.eu/index_en).

Η Ελλάδα έχει αναγγείλει το πρόγραμμα Απόλλων για παραγωγή φθηνής ηλεκτρικής ενέργειας για τους δήμους και για δωρεάν ρεύμα σε ενεργειακά ευάλωτα νοικοκυριά το οποίο θα παράγεται από 11 φωτοβολταϊκά πάρκα συνολικής ισχύος 1,1 GW. Στο πρόγραμμα αυτό οι Δήμοι θα μπορούν να μειώσουν

α) το 90% της κατανάλωσης των ευάλωτων νοικοκυριών και

β) το 50% της κατανάλωσης των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ Α’ και Β’, π.χ. κτίρια, αντλιοστάσια, οδοφωτισμός), των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (ΔΕΥΑ) και των Τοπικών Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων/Γενικών Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων(ΤΟΕΒ/ΓΟΕΒ).

Οι Δήμοι θα επιδοτηθούν κατά 100% για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων με μπαταρίες. Προϋπόθεση είναι οι δήμοι να έχουν συστήσει ή να είναι μέλη σε ενεργειακές κοινότητες με στόχο την καταπολέμηση της ενεργειακής ένδειας και ενεργειακός συμψηφισμός θα γίνεται με το καθεστώς του virtual net-billing.Αντιστοιχα, οι Δήμοι μπορούν να ιδρύσουν γραφεία / υπηρεσίες μιας στάσης για την παροχή συμβουλών και μέτρων για την αντιμετώπιση της ένδειας.

Επίσης, οι Δήμοι μπορούν να συντάξουν Δημοτικά σχέδια ανθεκτικότητας και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, τα οποία θα τους διευκολύνουν να ενταχθούν σε χρηματοδοτικά εργαλεία, και τα οποία συνδέονται με τα Περιφερειακά Σχέδια Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή και στα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Σχέδια και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για στοχευμένη χρηματοδότηση.

Β2Green.gr

*  Συμμετοχή του κ. Οικονόμου Βλάση, (Διευθύνων Σύμβουλος του Ινστιτούτου της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής και Κλιματικής Πολιτικής – www.ieecp.org), στο αφιέρωμα του B2Green