Ο Ιούνιος του 2024 καταγράφεται στην εκλογική ιστορία του τόπου μας ως ένα ορόσημο. Θα είναι ο μήνας που έλαβαν χώρα οι ίσως πιο αδιάφορες εκλογές, σημειώνοντας το ποσοστό ρεκόρ του 58,61% αποχής. Το να σταθεί κανείς όμως απλά και μόνο σε αυτό το θηριώδες ποσοστό, είναι σαν να χάνει ολόκληρο το δάσος. Υπό μια ανάλυση, η αποχή είναι πιθανώς το μικρότερο κακό αυτών των εκλογών.

Δεν έχει νόημα ακόμη ακόμη και να εξετάσει κανείς επιμέρους ποιοτικά χαρακτηριστικά, όπως είναι οι συνθέσεις των ψηφοδελτίων, η διαδικασία αυτή καθαυτή της ψηφοφορίας, κατά την οποία σε εκατοντάδες τμήματα δεν συμπληρώνονταν οι εφορευτικές επιτροπές, οι καμπάνιες, που στη συντριπτική τους πλειοψηφία έγιναν στα social media και στο TikTok, η συνολική σύνθεση της Ελληνικής αντιπροσωπείας που στέλνουμε στις Βρυξέλλες.

Προσωπικά, δεν βρίσκω ενδιαφέρουσα ούτε την όλη συζήτηση που γίνεται με όρους «μπαμπούλα» περί ανόδου της «ακροδεξιάς» στην Ελλάδα. Ας με συγχωρέσουν οι «αντιπρόσωποί» της, αλλά το θεωρώ πλήρως αδόκιμο να τους βάλω δίπλα στο πραγματικό φαινόμενο της ανόδου της «ακροδεξιάς» στην Ευρώπη, ακόμα και σε φωτογραφία. Προσπαθήστε απλώς να φανταστείτε ένα κοινό φωτογραφικό στιγμιότυπο σε κάδρο και θα καταλάβετε τι εννοώ.

Ταυτόχρονα, και εντός αυτής της θολής εικόνας, ακόμα πιο θλιβερή μοιάζει η προσλαμβάνουσα του ίδιου του πολιτικού συστήματος. Και σαφώς είναι πολύ λογικό το κάθε πολιτικό κόμμα να κάνει τις δικές του εκτιμήσεις και τις δικές του αξιολογήσεις επί των αποτελεσμάτων.

Όμως, εδώ, αυτή τη φορά συμβαίνει κάτι μοναδικό. Όλοι τους, μηδενός εξαιρουμένου, εντόπισαν ένα κενό.

Άλλος κοιτάει το κενό στα δεξιά του, άλλος κοιτάει το κενό στα αριστερά του, άλλος ψάχνει το κενό του κέντρου, άλλοι το κενό μεταξύ κάλπης και αποβάθρας, και βέβαια υπάρχουν και εκείνοι που κοιτούν το κενό της επίγνωσης, αυτής που τους λείπει ώστε να υποστηρίζουν ότι θα «κυβερνήσουν τον τόπο».

Αθροίζοντας λοιπόν τα επιμέρους παραπάνω κενά, με το μεγάλο κενό του 58,61%, τότε διαπιστώνει κανείς, με εκκωφαντικό τρόπο, ότι συνολικά το πολιτικό σύστημα στη χώρα μας περιθωριοποιείται σε σχέση με το κοινωνικό σύνολο, το οποίο υποτίθεται πως εκπροσωπεί.

Αν δηλαδή προσπαθήσουμε να σκιαγραφήσουμε δύο εμβαδά, τότε το εμβαδό που δεν καλύπτεται από το πολιτικό σύστημα είναι πολύ μεγαλύτερο.

Και φρονώ ότι στη συνέχεια όλο και θα μεγαλώνει, αν δεν υπάρξουν δραματικές αλλαγές με κοινωνικό πρόσημο, τις οποίες φαίνεται ότι το τρέχον πολιτικό σύστημα δεν μπορεί καν να αντιληφθεί συνολικά.

Αυτό ακριβώς το πρόβλημα της αντίληψης είναι που εδραιώνει το κενό και σταδιακά το μεγαλώνει. Αν κανείς θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι μια Κυβέρνηση ενδεχομένως κινείται επί μιας προγραμματικής βάσης, ευελπιστώντας να δρέψει καρπούς στο τέλος της θητείας της, τότε επί του συνόλου της Αντιπολίτευσης προκαλεί προβληματισμό το γεγονός ότι δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί, έστω και ελαχίστως, ένα σαφές πλαίσιο που να ανταποκρίνεται σε βασικές κοινωνικές ανησυχίες.

Συνεπώς, δεν έχουμε να κάνουμε απλώς με ένα φαινόμενο αποχής.

Ούτε με την άνοδο της «ακροδεξιάς» στην Ευρώπη.

Και σίγουρα ούτε με την προβληματική του ποιος θα είναι αρχηγός στο ΠΑΣΟΚ, στον ΣΥΡΙΖΑ ή αλλού.

Το κενό στην Ελλάδα είναι πλέον δομικό και έχει συγκεκριμένες ρίζες.

Εκεί θα πρέπει να αναζητηθεί ο τρόπος αντιστροφής.
Αλλά αυτά, στο επόμενο μέρος.

Βασίλης Μπαλάφας
Δρ Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων, Παν. Πελοποννήσου