Τα «παντοτινά χημικά» ή Pfas αποτελούν μια κατηγορία περίπου 15.000 ενώσεων που χρησιμοποιούνται συχνά για να κάνουν προϊόντα ανθεκτικά στο νερό, στους λεκέδες και στο λίπος

Νέα έρευνα δείχνει, ότι η έκθεση σε ορισμένες κοινές ενώσεις Pfas ή αλλιώς «παντοτινά χημικά» προκαλεί αλλαγές στη δραστηριότητα των γονιδίων και ότι αυτές οι αλλαγές συνδέονται με προβλήματα υγείας, όπως διάφορες μορφές καρκίνου, νευρολογικές διαταραχές και αυτοάνοσα νοσήματα.

Τα ευρήματα αποτελούν ένα σημαντικό βήμα, προς τον προσδιορισμό του μηχανισμού μέσω του οποίου οι χημικές αυτές ουσίες προκαλούν ασθένειες και θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους γιατρούς να εντοπίσουν, να διαγνώσουν και να αντιμετωπίσουν προβλήματα υγείας, σε άτομα που έχουν εκτεθεί σε Pfas, πριν αυτά εξελιχθούν.

Η έρευνα μπορεί επίσης να αποκαλύψει και άλλες ασθένειες, που ενδέχεται να προκαλούνται από τα Pfas, αλλά δεν έχουν ακόμη αναγνωριστεί, σύμφωνα με τους συγγραφείς.

Η μελέτη είναι από τις πρώτες, που εξετάζουν πώς τα Pfas επηρεάζουν τη δραστηριότητα των γονιδίων, μια διαδικασία γνωστή ως επιγενετική.

«Αυτό μας δίνει μια ιδέα για το ποια γονίδια και ποια Pfas μπορεί να είναι σημαντικά», δήλωσε η Μελίσα Φέρλονγκ, ερευνήτρια Pfas στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Αριζόνα και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.

Τα Pfas αποτελούν μια κατηγορία περίπου 15.000 ενώσεων, που χρησιμοποιούνται συχνά για να κάνουν προϊόντα ανθεκτικά στο νερό, στους λεκέδες και στο λίπος. Έχουν συνδεθεί με καρκίνο, γενετικές ανωμαλίες, μειωμένη ανοσία, υψηλή χοληστερόλη, νεφρική νόσο και ένα ευρύ φάσμα άλλων σοβαρών προβλημάτων υγείας. Ονομάζονται «παντοτινά χημικά», επειδή δεν διασπώνται φυσικά στο περιβάλλον.

Η μελέτη εξέτασε το αίμα περίπου 300 πυροσβεστών από τέσσερις υπηρεσίες σε όλη τη χώρα, οι οποίοι είχαν εκτεθεί σε υψηλά επίπεδα Pfas. Οι ουσίες αυτές είναι το κύριο συστατικό στον αφρό πυρόσβεσης και χρησιμοποιούνται συχνά στον προστατευτικό εξοπλισμό («turnout gear») των πυροσβεστών λόγω των θερμοαπωθητικών τους ιδιοτήτων.

Η Φέρλονγκ δήλωσε, ότι εξεπλάγη από τον αριθμό των γονιδίων και των βιολογικών μονοπατιών που επηρεάζονται από τα Pfas, κάτι που υποδηλώνει, ότι οι ουσίες αυτές μπορεί να προκαλούν ή να συμβάλλουν σε ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων υγείας. Η μελέτη δεν απέδειξε, ότι οι ουσίες προκαλούν συγκεκριμένες ασθένειες, ωστόσο τα ευρήματα δείχνουν βιολογικές αλλαγές, που μπορεί να προηγούνται της εμφάνισης νόσου.

Τα γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο είτε στην ανάπτυξη είτε στην πρόληψη ασθενειών και τα Pfas ουσιαστικά αλλάζουν τον τρόπο, που αυτά υποτίθεται ότι λειτουργούν, εξήγησε η Φέρλονγκ. Ένα γονίδιο μπορεί να λειτουργεί ως καταστολέας όγκων, αλλά τα Pfas παρεμβαίνουν στην έκφρασή του, επηρεάζοντας το αν και τι είδους καρκίνος θα αναπτυχθεί.

Για παράδειγμα, το Pfos, μία από τις πιο κοινές και επικίνδυνες ενώσεις Pfas, μειώνει τα επίπεδα του miR-128-1-5p, ενός γονιδίου που σχετίζεται με την ανάπτυξη καρκίνου. Διακλαδισμένες μορφές του Pfos συνδέθηκαν με αλλαγές σε άλλα πέντε γονίδια, μερικά από τα οποία ρυθμίζουν την ανάπτυξη του καρκίνου.

Διαφορετικές ενώσεις Pfas και διαφορετικές χημικές δομές επηρεάζουν διαφορετικά γονίδια και σχετίζονται με διαφορετικές εκβάσεις υγείας. Δεν επηρέασαν όλες οι ενώσεις την έκφραση γονιδίων.

Η έρευνα βρήκε συνδέσεις μεταξύ αλλαγών στα γονίδια, που σχετίζονται με τα Pfas και βιολογικών μονοπατιών που εμπλέκονται σε λευχαιμία, καθώς και σε καρκίνους της ουροδόχου κύστης, του ήπατος, του θυρεοειδούς και του μαστού. Άλλα γονίδια και μονοπάτια σχετίζονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, καθώς και με αυτοάνοσα και λοιμώδη νοσήματα όπως ο λύκος, το άσθμα και η φυματίωση.

Η Φέρλονγκ ανέφερε, ότι παραμένει ασαφές, σε ποιο στάδιο των βιολογικών διαδικασιών ενεργοποιείται η ασθένεια, αλλά η εικόνα είναι αρκετά ξεκάθαρη, ώστε να υποδεικνύει πιθανές θεραπείες. Οι φαρμακευτικές εταιρείες προσπαθούν να αναπτύξουν φάρμακα, που θα μπορούσαν να τροποποιήσουν τη δραστηριότητα των γονιδίων και ενδεχομένως να αποτρέψουν την εμφάνιση ασθενειών που συνδέονται με τα Pfas.

Με πληροφορίες από Guardian