Στις 17 Ιουλίου 1975, 140 μίλια πάνω από τη Γαλλία, σημειώθηκε μια μοναδική στιγμή στην παγκόσμια διαστημική ιστορία: ο Αμερικανός αστροναύτης Thomas Stafford και ο Σοβιετικός κοσμοναύτης Alexei Leonov αντάλλαξαν μια ιστορική χειραψία εν πτήσει.

Ήταν καρπός της πρώτης διεθνούς επανδρωμένης διαστημικής αποστολής και αποτέλεσε εμβληματικό ορόσημο συνεργασίας μεταξύ δύο αντιμαχόμενων υπερδυνάμεων του Ψυχρού Πολέμου που μέχρι τότε προωθούσαν ένα ανταγωνιστικό διαστημικό πρόγραμμα.

Συστηματικός ανταγωνισμός και το πρώτο βήμα για συνεργασία

Η πρωτοβουλία για κοινή αμερικανο-σοβιετική διαστημική αποστολή δεν ήταν νέα. Ήδη από το 1963, ο Πρόεδρος John F. Kennedy πρότεινε μια κοινή αποστολή στη Σελήνη, ωστόσο το σχέδιο αυτό εγκαταλείφθηκε, καθώς προτεραιότητα δόθηκε στην κατάκτηση της Σελήνης από τις ΗΠΑ μέσω του Apollo 11 .

Η μείωση της δημόσιας στήριξης για το πρόγραμμα Apollo αλλά και οι αυξανόμενες εντάσεις (όπως η σοβιετική εισβολή στην Τσεχοσλοβακία και ο πόλεμος του Βιετνάμ) δημιούργησαν την ανάγκη για ένα νέο πλαίσιο επιβεβαίωσης της τεχνολογικής υπεροχής των δύο δυνάμεων, μέσω συνεργασίας .

Το πλήρωμα. Φωτο NASA

Ειδικοί αναλύουν: Ξεπερνώντας το αδιανόητο

Ο καθηγητής ιστορίας Asif Siddiqi του Fordham University, ειδικός στη ρωσική διαστημική ιστορία, επισημαίνει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ χωρών με αντίθετα πολιτικά και πολιτισμικά συστήματα, που έως τότε βρίσκονταν ένα βήμα πριν από την καταστροφή η μία της άλλης. Παρά τις έντονες διακρατικές διαφορές, οι αστροναύτες και κοσμοναύτες μοιράζονται μέχρι και σήμερα διαδρομές προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, επιβεβαιώνοντας ότι το πνεύμα της συνεργασίας κατάφερε, να διατηρηθεί για μισό αιώνα .

Η Olga Krasnyak, αναπληρώτρια καθηγήτρια διεθνών σχέσεων στη Μόσχα, τονίζει, ότι η κοινή αποστολή Apollo-Soyuz χρησιμοποιήθηκε ως πλατφόρμα διεθνούς επίδειξης, ώστε κάθε χώρα να προβάλει τα τεχνολογικά και οργανωτικά της πλεονεκτήματα .

Οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το 1970 και ήρθαν αντιμέτωπες με τεράστια διπλωματικά, τεχνικά και πολιτισμικά εμπόδια. Ο επικεφαλής ιστορικός της NASA, Brian C. Odom, αναφέρει τις δυσκολίες επικοινωνίας και την ανάγκη επίλυσης προβλημάτων ανάμεσα σε άτομα με διαφορετικές γλώσσες και αντιλήψεις, ενώ τονίζει, πως «μέχρι πρόσφατα, ήταν αδιανόητο να υπάρξει τέτοιο επίπεδο συνεργασίας».

Η μετάβαση από την εχθρότητα στη συνεργασία αιφνιδίασε το κοινό αλλά και την πολιτική ηγεσία των δύο πλευρών. Δεν έλειψαν επικριτικές φωνές: ο Zbigniew Brzezinski, σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Jimmy Carter, χαρακτήρισε την αποστολή ως «τεχνολογικό δώρο» προς την ΕΣΣΔ, καταλογίζοντας στις κυβερνήσεις Nixon και Ford υπερβολικό ενδοτισμό απέναντι στο Κρεμλίνο.

Από την πλευρά τους, οι Σοβιετικοί αξιωματούχοι, συνηθισμένοι σε περιβάλλον άκρας μυστικότητας, χρειάστηκε να ξεπεράσουν τις αναστολές που σχετίζονταν με τη διαμοίραση στρατηγικών πληροφοριών.

Τεχνικοί άθλοι και αληθινές ανθρώπινες σχέσεις

Το τεχνικό σκέλος της αποστολής ήταν επίσης πολύπλοκο. Τα δύο διαστημόπλοια, το Apollo και το Soyuz, λειτουργούσαν με εντελώς διαφορετικά συστήματα διαβίωσης: το Apollo χρησιμοποιούσε καθαρό οξυγόνο υπό χαμηλή πίεση, ενώ το Soyuz προσομοίωνε την ατμόσφαιρα της Γης με μίγμα αζώτου-οξυγόνου. Η ασυμβατότητα αυτή επιλύθηκε με τη δημιουργία μιας ειδικής μονάδας σύνδεσης, που αποτέλεσε τεχνολογική καινοτομία .

Η συνεργασία μεταξύ των πληρωμάτων οδήγησε στη δημιουργία μακρόχρονων φιλικών δεσμών. Ο Thomas Stafford και ο Alexei Leonov διατήρησαν τη φιλία τους μέχρι το τέλος της ζωής τους, ενώ ο Vance Brand, τελευταίο εν ζωή μέλος της αποστολής σήμερα, μιλά για «πολύ στενή σχέση» με τους Σοβιετικούς συναδέλφους του.

Η αποστολή βήμα-βήμα: Η αποστολή ξεκίνησε με την εκτόξευση του Soyuz στις 15 Ιουλίου από το Baikonur στο Καζακστάν και του Apollo επτά ώρες αργότερα από το Cape Canaveral της Φλόριντα . Η σύνδεση των δύο οχημάτων επιτεύχθηκε στις 17 Ιουλίου και η ιστορική χειραψία των πληρωμάτων μεταδόθηκε ζωντανά σε εκατομμύρια τηλεθεατές σε όλο τον κόσμο .

Η χειραψία. Φωτο NASA

Ωστόσο, η επιτυχία σκιάστηκε λίγο πριν από το τέλος από ένα σοβαρό περιστατικό κατά την επανείσοδο του Apollo, όταν το εσωτερικό της κάψουλας γέμισε τοξικά αέρια. Παρά το ατύχημα, η αποστολή χαρακτηρίστηκε τόσο διπλωματική όσο και τεχνική επιτυχία.

Η κληρονομιά της αποστολής: Από τον Ψυχρό Πόλεμο ως τον ISS

Η αποστολή Apollo-Soyuz δεν επαναλήφθηκε ποτέ, αλλά αποτέλεσε πρόλογο για όλη τη μεταψυχροπολεμική συνεργασία. Από εκείνη την αποστολή, ΗΠΑ και Ρωσία συνεργάστηκαν στο ρωσικό σταθμό MIR και στη συνέχεια στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, μαζί με πολλούς διεθνείς εταίρους .

Ο Dr. Siddiqi χαρακτηρίζει το Apollo-Soyuz ως τον πυρήνα των σημερινών πολυεθνικών προγραμμάτων στο διάστημα . Ο Dr. Odom, πάλι, θεωρεί, πως το σημαντικότερο στοιχείο του εγχειρήματος είναι η επίδραση που άσκησε στις κοινωνίες: βοήθησε να μετασχηματιστεί η εικόνα του «άλλου», από εχθρός σε συνεργάτη, για εκατομμύρια πολίτες.

Η εξιστόρηση αυτής της αποστολής υπογραμμίζει, πώς η τεχνολογία και η επιστήμη αποτελούν φορείς, που μπορούν να υπερβούν διαχρονικές πολιτικές και ιδεολογικές αντιθέσεις — κάτι που τα πληρώματα του Apollo και του Soyuz απέδειξαν έμπρακτα με μια χειραψία στο διάστημα.

tvxs.gr