Η Ιστορία προσφέρει πολλά παραδείγματα, στα οποία οι πλούσιες και ισχυρές χώρες φορτώνουν ένα μέρος τους κόστους της ανάπτυξής τους στις φτωχές. Ολοι γνωρίζουν τη λεηλασία του πλούτου, δηλαδή των ανθρώπων, του εδάφους και του υπεδάφους, που υφίστανται οι πρώην αποικίες από τις «μητροπόλεις» και από τις ισχυρές και οικονομικά εύρωστες χώρες του πλανήτη. Με αφορμή την κλιματική αλλαγή, όμως, αποκαλύφθηκε, ότι η εκμετάλλευση αυτή έχει φτάσει μέχρι… τον ουρανό, με αποτέλεσμα οι βλάβες που έχουν προκληθεί σε πολλές περιπτώσεις να είναι ανεπανόρθωτες.

Ο «κλιματικός ιμπεριαλισμός», δηλαδή η συστηματική προσπάθεια των πλουσίων να φορτώσουν στους φτωχούς το κόστος των κλιματικών καταστροφών, που προκαλούν με οικονομικές δραστηριότητες που αυξάνουν τον πλούτο τους, είναι μια πραγματικότητα που ελάχιστοι αναφέρουν και ακόμη λιγότεροι αναγνωρίζουν.

Πρόσφατα διάβασα ένα άρθρο του Mohamed Adow, ενός Κενυάτη ακτιβιστή για το κλίμα, βραβευμένου από το Climate Breakthrough, που μεγάλωσε σε μια κτηνοτροφική κοινότητα στη Βόρεια Κένυα, η οποία σήμερα αντιμετωπίζει αυξανόμενες ξηρασίες. Ο Adow στο άρθρο του αναφέρεται στο «κλιματικό χρέος», στην οφειλή δηλαδή των πλούσιων χωρών σε εκείνες τις χώρες με μικρότερο εισόδημα και σχεδόν μηδενική συνεισφορά στην κλιματική αλλαγή. Με λίγα λόγια λέει, ότι οι πλούσιες χώρες με τις δραστηριότητές τους τόσο εντός των συνόρων τους όσο και εκτός αυτών έχουν απείρως μεγαλύτερη συνεισφορά στην κλιματική αλλαγή σε σχέση με τις φτωχότερες. Επομένως, στο πλαίσιο του καταμερισμού του κόστους αποτροπής, αποκατάστασης και προσαρμογής στα νέα δεδομένα της κλιματικής κρίσης, οφείλουν να αποζημιώσουν τους «πληγέντες».

Για να υποστηρίξει την άποψή του αναφέρει πρόσφατες έρευνες, σύμφωνα με τις οποίες ο μέσος Κενυάτης το 2019 εξέπεμπε 0,4 μετρικούς τόνους διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, έναντι 15,5 μετρικών τόνων του μέσου Αμερικανού. Με απλά λόγια η «συνεισφορά» του Κενυάτη στην κλιματική κρίση είναι το 1/39 του Αμερικανού. Αυτή την ποσοτική προσέγγιση του κλιματικού αποτυπώματος συμμερίζεται και η Παγκόσμια Τράπεζα, η οποία σε μελέτες έχει αποκαλύψει, ότι οι χώρες υψηλού εισοδήματος ευθύνονται για 10,3 μετρικούς τόνους ανά άτομο εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος για 3,4 μετρικούς τόνους ανά άτομο και οι φτωχές χώρες μόλις για 0,2 μετρικούς τόνους.

«Η διαρκής ανισορροπία συμβαίνει ύστερα από αιώνες, κατά τους οποίους πλούσιες χώρες (συγκεντρωμένες κυρίως αλλά όχι αποκλειστικά στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική) διοχέτευαν αλόγιστα αέρια θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα, για να τροφοδοτήσουν τη δική τους οικονομική ανάπτυξη. Ορισμένες εκτιμήσεις έχουν προτείνει, ότι αυτές οι χώρες είναι υπεύθυνες για σχεδόν το 70% των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα από τα μέσα του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα», υποστηρίζει ο Κενυάτης ακτιβιστής.

Η αλήθεια είναι, ότι το «χρέος» των «πλουσίων» στους «φτωχούς» μεγαλώνει κατά πολύ, αν συνυπολογίσει και αποτιμήσει κανείς το κόστος άλλων δράσεων που επιδεινώνουν την κλιματική κρίση. Η συστηματική αποψίλωση του Αμαζονίου, η αμείλικτη διολίσθηση των ωκεανών προς τον οικολογικό όλεθρο, που σημαίνει την επιστροφή στα άγονα αρχέγονα νερά, όπως ήταν εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια πριν, οι εξορυκτικές δραστηριότητες που θανατώνουν τεράστιες εκτάσεις, οι νέες «επιστημονικές» εντατικές γεωργικές καλλιέργειες, οι βάρβαρες μέθοδοι βιομηχανικής κλίμακας στην κτηνοτροφία και πολλά ακόμα συνθέτουν ένα πλέγμα δράσεων με ανυπολόγιστες οικολογικές επιπτώσεις. Ολα αυτά που γίνονται από τους «πλουσίους» με την επίκληση της «προόδου», σχεδόν πάντα επιβαρύνουν τους «φτωχούς» με όποια μορφή (καταναλωτής, χρήστης, πολίτης κ.ά.) και αν συμμετέχουν σ’ αυτή την αλυσίδα.

Αυτό που βλέπουμε να εκτυλίσσεται απροκάλυπτα πλέον, είναι η συστηματική προσπάθεια των πολιτικών να στηρίζουν, να ενισχύουν και να νομιμοποιούν τους οικονομικούς «ολιγάρχες» στην προσπάθειά τους να αποποιούνται, να μεταθέτουν και να αξιοποιούν την «οφειλή» που δημιουργήθηκε από τη δράση τους. Με το «κλιματικό χρέος», για παράδειγμα, αρνήθηκαν να παραδεχτούν την πλήρη κλίμακα του προβλήματος που προκάλεσαν οι εκπομπές τους και το κυριότερο, δεν το αναγνώρισαν ως «οφειλή».

Αντίθετα, προτιμούν να χρησιμοποιούν τη λέξη «βοήθεια», προκειμένου οι φτωχές χώρες να προετοιμαστούν για την κλιματική αλλαγή και να κάνουν τη μετάβαση σε πιο πράσινες οικονομίες. Πρόκειται για μια βολική τοποθέτηση, που δεν δημιουργεί δεσμεύσεις και μεταμορφώνει την υποχρέωση του οφειλέτη σε «φιλανθρωπία» και «ευεργεσία».

Για να αντιληφθεί κανείς τη διαφορά, που υπάρχει μεταξύ της «οφειλής» και της «βοήθειας», δεν έχει παρά να μελετήσει, το πώς εφαρμόστηκε η απόφαση της συνόδου κορυφής του 2009 για το κλίμα στην Κοπεγχάγη. Πριν από δώδεκα χρόνια, οι πλούσιες χώρες δεσμεύτηκαν να μεταβιβάζουν 100 δισ. δολάρια ετησίως μέχρι το 2020, για να «βοηθήσουν» (σ.σ. έτσι μεταμόρφωσαν το χρέος) τις αναπτυσσόμενες χώρες, να προετοιμαστούν για την κλιματική αλλαγή και να κάνουν τη μετάβαση σε πιο πράσινες οικονομίες. Τελικά κατέβαλαν πολύ λιγότερα και σε καμία περίπτωση τόσα όσα χρειάζονται οι αναπτυσσόμενες χώρες, για να αντιμετωπίσουν τις καταιγίδες, τις ξηρασίες και την άνοδο της στάθμης της θάλασσας που προκλήθηκαν από τη δράση των πλουσίων.

Τη λογική αυτή, τη συναντά κανείς όλο και πιο συχνά, στις πολιτικές που εφαρμόζονται και στη διαχείριση θεμάτων που άπτονται των υποχρεώσεων του Δημοσίου προς τους πολίτες. Πάρτε παράδειγμα την πολιτική που εφαρμόζει η κυβέρνηση στην αναδάσωση της καμένης Β. Εύβοιας, στη διαχείριση του Εθνικού Συστήματος Υγείας και της δημόσιας Παιδείας κ.ά. Αντί να αναλάβει το κόστος των ευθυνών της διαχείρισης, προσφεύγει σε «χορηγούς», «δωρητές» και «ευεργέτες», προσφέροντάς τους μάλιστα και τις αρμόζουσες «ανταμοιβές».

Αυτή η φαινομενικά «αθώα» μετατόπιση των ευθυνών, που επαναλαμβάνεται όλο και πιο συχνά, μπορεί να εμφανίζεται ως ανέξοδη και βολική πολιτική επιλογή, αλλά στην πραγματικότητα σιωπηλά και αθόρυβα οδηγεί σε μια κοινωνία, στην οποία η «υποχρέωση» και το «χρέος» θα συναρτώνται και θα ορίζονται μόνο από τον πλούτο. Και τότε θα επιβεβαιωθεί η παροιμία: «Εκεί που μας χρωστούσαν, μας πήραν και το βόδι».

Γιάννης Σιώτος. Δημοσιογράφος, συγγραφέας

efsyn.gr