Ποιες αλλαγές στην εκλογική διαδικασία ανακοίνωσε χτες η ηγεσία του υπουργείου Εσωτερικών ● Πιθανή η εφαρμογή τους και στις επόμενες εθνικές εκλογές ● Αναπάντητα παραμένουν τα καυτά ερωτήματα για τη μυστικότητα της ψήφου και την ανεμπόδιστη έκφραση βούλησης του ψηφοφόρου, παρά τις διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης ότι υπάρχουν δικλίδες ασφαλείας.

Πρόβα τζενεράλε για τις επόμενες εθνικές εκλογές με το βλέμμα στραμμένο στην ψήφο των αποδήμων αποτελεί η χθεσινή παρουσίαση της επιστολικής ψήφου στις ευρωεκλογές του 2024 στο υπουργικό συμβούλιο και σε συνέντευξη Τύπου του υπουργείου Εσωτερικών. Μπορεί οι αρμόδιοι υπουργοί να ισχυρίστηκαν χθες, πως η επιστολική ψήφος δεν αφορά προς το παρόν τις εθνικές εκλογές, αλλά τις ευρωεκλογές και τα πιθανά δημοψηφίσματα, ωστόσο τόσο ο πρωθυπουργός όσο και ο αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών άφησαν ορθάνοιχτο το ενδεχόμενο, να εφαρμοστεί και στις εθνικές εκλογές, κάτι για το οποίο όμως θα απαιτηθεί αυξημένη πλειοψηφία 200 βουλευτών.

Ένα ερώτημα που προκύπτει, είναι τι άλλαξε από τον περασμένο Ιούλιο, όταν η κυβέρνηση κατά τη συζήτηση και ψήφιση του νομοσχεδίου για τους απόδημους είχε απορρίψει προτάσεις για τη θέσπιση της επιστολικής ψήφου. Ένα κρισιμότερο ζήτημα είναι, πώς διασφαλίζεται μέσω της διαδικασίας των επιστολών στην πράξη η μυστικότητα της ψήφου και κυρίως η έκφραση της ανεμπόδιστης βούλησης του ψηφοφόρου. Θέσαμε στην υπουργό Εσωτερικών, Νίκη Κεραμέως, και στον αναπληρωτή υπουργό, Θ. Λιβάνιο, το παραπάνω ερώτημα, αναφέροντας το παράδειγμα ενός ηλικιωμένου με προβλήματα υγείας που θα μπορούσε αντ’ αυτού να ψηφίσει ένας συγγενής του. «Υπάρχουν όλες οι ασφαλιστικές δικλίδες, η υπεύθυνη δήλωση, η βεβαίωση κινητού τηλεφώνου, η βεβαίωση ταχυδρομείου, η βεβαίωση παραλαβής, που προσφέρουν όλες τις εγγυήσεις. Είναι κάτι που ήδη εφαρμόζεται σε πολλές χώρες του κόσμου» απάντησε ο Θ. Λιβάνιος.

Εκτός από την ψήφο των αποδήμων, η κυβέρνηση ισχυρίζεται, ότι θα διευκολυνθούν και ψηφοφόροι εντός ελληνικής επικράτειας, όπως οι εποχικά εργαζόμενοι ή οι φοιτητές. Το ερώτημα που προκύπτει, είναι γιατί η ίδια αρνήθηκε να νομοθετήσει για τους εποχικά εργαζόμενους πριν από τις πρόσφατες διπλές εκλογές, παρότι είχε κατατεθεί σχετική τροπολογία από κόμματα της αντιπολίτευσης.

«Ανταποκρινόμαστε στους προβληματισμούς που είχαν διατυπωθεί, αλλάζει τελείως το τοπίο όσον αφορά την ψήφο των αποδήμων και στην ψήφο στην Ελλάδα. Μιλάμε για κατηγορίες όπως ΑμεΑ, ασθενείς, φοιτητές, σπουδαστές, μαθητές, που έχουν το δικαίωμα ψήφου. […] Η επιστολική ψήφος βαθαίνει τη δημοκρατία. Είναι ο καλύτερος τρόπος για τα επόμενα 50 χρόνια της Ελληνικής Δημοκρατίας» σημείωσε η Νίκη Κεραμέως.

Kάτοικοι εξωτερικού

Το σχέδιο νόμου, το οποίο αναμένεται να κατατεθεί τον Ιανουάριο στη Βουλή, κινείται σε τέσσερις άξονες: εκλογή ευρωβουλευτών, διευκόλυνση ψήφου εκλογέων, εκκαθάριση εκλογικών καταλόγων και διευκόλυνση πρόσβασης ΑμεΑ στον προεκλογικό διάλογο (υποχρεωτική μετάδοση στη νοηματική των τηλεοπτικών μηνυμάτων κομμάτων, υποχρεωτική μετάδοση συνεντεύξεων πολιτικών αρχηγών και με διερμηνεία νοηματικής κ.ά.).

Για την καθιέρωση της επιστολικής ψήφου ο εκλογέας εντός επικράτειας δύναται να επιλέξει, αν θα ασκήσει το εκλογικό του δικαίωμα με επιστολική ψήφο αντί για το εκλογικό τμήμα. Όσοι βρίσκονται στο εξωτερικό, θα ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα αποκλειστικά με επιστολική ψήφο. Ο ψηφοφόρος παραλαμβάνει το εκλογικό υλικό, ψηφίζει και αποστέλλει τον φάκελό του στην Ειδική Επιτροπή Συλλογής Επιστολικής Ψήφου στα αρμόδια Πρωτοδικεία. Οι επιστολικές ψήφοι θα καταμετρηθούν ταυτόχρονα με τις ψήφους στην υπόλοιπη χώρα.

Η διαδικασία

● Δημιουργείται ηλεκτρονική πύλη για την εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους επιστολικής ψήφου.
● Ο εκλογέας κάνοντας χρήση των κωδικών του καταχωρίζει την αίτησή του και συμπληρώνει τη διεύθυνση στην οποία θέλει να του αποσταλεί το εκλογικό υλικό. Το κινητό του τηλέφωνο που δηλώνει καθώς και το email του πιστοποιούνται με συνθηματικό μιας χρήσης.
● Η προθεσμία για την υποβολή των αιτήσεων λήγει 40 ημέρες πριν από τη διενέργεια των εκλογών.

Οι φάκελοι

Ο φάκελος θα περιέχει τον φάκελο επιστροφής επιστολικής ψήφου, τον φάκελο ψηφοφορίας, το ψηφοδέλτιο, έντυπο οδηγιών και κατάλογο υποψηφίων, καθώς και μια υπεύθυνη δήλωση. Στην πρώτη όψη το ψηφοδέλτιο έχει τους συνδυασμούς και όλα τα κόμματα που είναι υποψήφια, όπου οι εκλογείς θα βάζουν σταυρό εκεί που επιλέγουν. Στη δεύτερη σελίδα ο εκλογέας θα διαλέξει τον υποψήφιο που θέλει επιλέγοντας τον αριθμό του. Επίσης θα υπάρχει υπεύθυνη δήλωση που θα δηλώνει ότι δεν θα ψηφίσει αλλιώς και ότι είναι ποινικό αδίκημα η παραχάραξη των στοιχείων.

Στο τέλος θα υπάρχει ένας φάκελος με ειδικό γνώρισμα γνησιότητας, που θα μπαίνει μόνο το ψηφοδέλτιο, το οποίο θα προσμετρηθεί. Ο ψηφοφόρος θα συμπληρώνει σχετική υπεύθυνη δήλωση, ενώ υπάρχουν σκέψεις να απαιτείται και αποδεικτικό ταυτότητας. Αφού σταλούν οι φάκελοι πίσω, ανάλογα με τη συμμετοχή θα υπάρξει γεωγραφική κατανομή για το πού θα συγκεντρώνονται.

Είκοσι ημέρες πριν από τις εκλογές θα σταλούν οι φάκελοι στους ψηφοφόρους που έχουν υποβάλει αίτηση. Θα δημιουργηθούν επιτροπές, που θα υποδέχονται τα ψηφοδέλτια, οι οποίες θα απαρτίζονται από δικαστή και δικαστικούς υπαλλήλους. Σε αυτές τα κόμματα θα μπορούν να ορίσουν εκλογικό αντιπρόσωπο. Καταληκτική ημερομηνία παράδοσης θα είναι το Σάββατο στις 5 το απόγευμα την παραμονή των εκλογών.

Κώλυμα

Για τις προσεχείς ευρωεκλογές ο Θοδωρής Λιβάνιος ανέφερε, ότι επανέρχεται το κώλυμα για τους βουλευτές, οι οποίοι, αν θέλουν να είναι υποψήφιοι, θα πρέπει να παραιτηθούν. Οι συνδυασμοί των κομμάτων στις ευρωεκλογές θα περιλαμβάνουν 42 υποψηφίους, 17 από κάθε φύλο και ποσόστωση 40%.

Εκκαθάριση

Σήμερα στους εκλογικούς καταλόγους ο αριθμός των εγγεγραμμένων ηλικίας 75 ετών και άνω είναι περίπου 1.750.000, ενώ βάσει της απογραφής οι Ελληνες πολίτες της ίδιας ηλικίας είναι 1.194.075. Η στρέβλωση αυτή προκύπτει, κυρίως από άτομα που έχουν αποβιώσει, χωρίς να έχουν ενημερωθεί τα δημοτολόγια. Το υπουργείο Εσωτερικών προτείνει, να δημιουργηθεί μια ειδική «δεξαμενή» πολιτών υπό διαγραφή. Αυτοί θα είναι όσοι έχουν γεννηθεί πριν από την 1.1.1944 και δεν έχουν υποβάλει φορολογική δήλωση. Οι εκλογείς αυτοί, που είναι εν ζωή, μπορούν είτε με δήλωσή τους στον δήμο, σε ΚΕΠ, σε προξενείο είτε διαδικτυακά να ζητήσουν έως την 31.10.2024 την άρση της διαγραφής τους.

«Εξ ορισμού διαβλητή»

Ακρίτας Καϊδατζής*

Η επιστολική ψήφος, εξ ορισμού, είναι διαβλητή. Εχει καθιερωθεί σε αρκετές χώρες. Παντού ως λύση ανάγκης. Παντού ως -οριακή- εξαίρεση, πουθενά ως κανόνας. Παντού μετά από ευρεία διαβούλευση και μακρά προετοιμασία. Που, κυρίως, περιλαμβάνει τη διαμόρφωση των αναγκαίων εγγυήσεων και του υπηρεσιακού ήθους που θα αποτρέπουν κακόβουλες παρεμβάσεις.

Για ακόμα μια φορά, σε ένα τόσο ευαίσθητο για τη δημοκρατία ζήτημα, η κυβέρνηση νομοθετεί ως legibus solutus. Χωρίς καμία συνεννόηση, καμία διαβούλευση. Με ασυγχώρητο ερασιτεχνισμό, εική και ως έτυχε.

Και, αίφνης, διασπά την παράδοση που έχει διαμορφωθεί παγίως από τις ευρωεκλογές του 1981. Οτι ο τρόπος ψηφοφορίας είναι ίδιος σε εθνικές και ευρωπαϊκές εκλογές. Το Σύνταγμα απαιτεί αυξημένη πλειοψηφία των 2/3 του συνόλου των βουλευτών -και άρα συνεννόηση και ευρεία συναίνεση- για την επιστολική ψήφο των εκτός επικράτειας εκλογέων. Η παράκαμψη της απαίτησης αυτής για τις ευρωεκλογές εγείρει και συνταγματικά ζητήματα.

* Αναπλ. καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου ΑΠΘ

Οι αντιδράσεις κομμάτων της αντιπολίτευσης για την επιστολική ψήφο

ΣΥΡΙΖΑ: «Πιθανά συνταγματικά κωλύματα»

Σε κλίμα συναίνεσης με αστερίσκους («το ακούσαμε με ενδιαφέρον») ήταν η χθεσινή τοποθέτηση της τομεάρχη Εσωτερικών του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., Γιώτας Πούλου, θυμίζοντας ότι ο ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. ανέδειξε έγκαιρα το πρόβλημα του αποκλεισμού χιλιάδων συμπολιτών μας και κυρίως νέων εποχικών εργαζομένων σε τουριστικές περιοχές από τις πρόσφατες εθνικές εκλογές και κατέθεσε σχετική τροπολογία που απορρίφθηκε. Για τις χθεσινές κυβερνητικές εξαγγελίες υπογραμμίζει πως απαιτούνται «απαντήσεις για πιθανά συνταγματικά κωλύματα, για τη διασφάλιση της μυστικότητας της ψήφου, καθώς και ασφαλιστικές δικλίδες που θα προστατεύσουν από ενδεχόμενη νόθευση το εκλογικό αποτέλεσμα και θα εξασφαλίσουν την αξιοπιστία της διαδικασίας».

ΠΑΣΟΚ: «Kαμία διάθεση συναίνεσης»

«Διαψεύδοντας τον ίδιο του τον εαυτό ο πρωθυπουργός και χωρίς καμία προηγούμενη συζήτηση με τα κόμματα και τον ελληνικό λαό, σήμερα παρουσίασε στο Υπουργικό Συμβούλιο μέχρι και τους εκλογικούς φακέλους και τα ψηφοδέλτια που θα χρησιμοποιηθούν στις επόμενες ευρωεκλογές. Και όλα αυτά ενώ μέχρι πριν λίγες μέρες η κυβέρνηση διέρρεε στα ΜΜΕ το σχέδιό της για καθιέρωση συστήματος εκλογικών περιφερειών στις ευρωεκλογές. Οι παλινωδίες και οι αιφνιδιασμοί σε ένα τόσο ευαίσθητο ζήτημα αποδεικνύουν ότι η κυβέρνηση δεν έχει καμία διάθεση συναίνεσης. Το ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής αναμένει να δει θεσμικά και επίσημα και όχι δι’ ανακοινώσεων τις διαδικαστικές εγγυήσεις που συνοδεύουν την πρόταση υιοθέτησης της επιστολικής ψήφου αλλά και τις κατηγορίες ψηφοφόρων τις οποίες θα αφορά».

ΚΚΕ: «Επικίνδυνη εξαγγελία»

«Με την καθιέρωση της επιστολικής ψήφου η κυβέρνηση της Ν.Δ. θέτει σε κίνδυνο τη μυστικότητα και το αδιάβλητο της εκλογικής διαδικασίας, αφού οτιδήποτε άλλο εκτός από την αυτοπρόσωπη παρουσία σε εκλογικά τμήματα ανοίγει τον δρόμο για την άσκηση ακόμα πιο άμεσων πιέσεων και εκβιασμών στους ψηφοφόρους. Ταυτόχρονα, η συμμετοχή του λαού στις εκλογές υποβιβάζεται στο επίπεδο της αποστολής ενός φακέλου» επισημαίνει το ΚΚΕ. Για τους απόδημους υποστηρίζει ότι πρόκειται για «το επόμενο βήμα στην επιχείρηση αλλοίωσης του εκλογικού αποτελέσματος με τη δυνητική συμπερίληψη εκατομμυρίων ανθρώπων που -πέρα από συναισθηματικούς δεσμούς- δεν έχουν και κανένα δεσμό με την κοινωνική, πολιτική και οικονομική πραγματικότητα της χώρας, καμία υποχρέωση και θα το επηρεάζουν χωρίς να χρειάζεται να κάνουν το ελάχιστο, δηλαδή να πάνε στο εκλογικό τμήμα. […] Η επίκληση των εποχικών εργαζομένων είναι όχι μόνο προσχηματική, αλλά και προκλητική, αφού η κυβέρνηση της Ν.Δ. πολύ πρόσφατα αρνήθηκε να επιλύσει το θέμα απορρίπτοντας την τροπολογία που κατέθεσε το ΚΚΕ».

Ελληνική Λύση: «Δεν εμπιστευόμαστε τη Ν.Δ.»

Υπέρ της επιστολικής ψήφου τάχθηκε ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης Κυριάκος Βελόπουλος, καταγγέλλοντας ωστόσο τη διαδικασία με την οποία η κυβέρνηση επιχειρεί να τη θεσμοθετήσει με το επιχείρημα ότι δεν έχουν εκκαθαριστεί οι εκλογικοί κατάλογοι. «Εμείς δεν εμπιστευόμαστε τη Νέα Δημοκρατία. Πάει και πάλι να κάνει λαθροχειρία και κυρίως καλπονοθεία. Καταγγέλλουμε τις διαδικασίες» πρόσθεσε.

ΜέΡΑ25: «Ηττα της Μεταπολίτευσης»

«Κανείς δικαστικός ή κρατικός λειτουργός δεν θα μπορεί πλέον να εγγυηθεί ότι η επιλογή ψηφοδελτίου/σταυρού δεν έγινε υπό το βλέμμα τρίτου στο πλαίσιο συναλλαγής ή ψυχολογικής πίεσης. Το κεκτημένο της Μεταπολίτευσης -δηλαδή η απελευθέρωση από τη Βία και Νοθεία των πέτρινων χρόνων- μόλις καταργήθηκε. Το ΜέΡΑ25 ζητά να ψηφίζουν οι πολίτες βάσει ηλεκτρονικών εκλογικών καταλόγων, όπου και να βρίσκονται, αλλά πάντα πίσω από παραβάν ώστε να διασφαλίζεται η μυστικότητα της ψήφου».

Κώστας Ζαφειρόπουλος

efsyn.gr