Άτολμη η ΕΕ δεν επιβάλλει πλαφόν στο φυσικό αέριο με την Γερμανία να σέρνει το χορό. Τα μέτρα έχουν προσωρινό και έκτακτο χαρακτήρα. Τι αποφασίστηκε από τους υπουργούς Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πότε θα τεθούν σε ισχύ.

Όπως αναμενόταν, το έκτακτο συμβούλιο των υπουργών Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης την Παρασκευή για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών στην ενέργεια, έγινε μόνο για να επιβεβαιωθεί το χάσμα μεταξύ Κομισιόν και Γερμανίας, από την μία μεριά, και 15 κρατών – μελών, από την άλλη, σε ότι αφορά στο μείζον ζήτημα της ενεργειακής κρίσης: Την επιβολή πλαφόν ανώτερης τιμής χονδρικής στην εισαγωγή φυσικού αερίου.

Η Κομισιόν και η Γερμανία (η οποία έχει ήδη καταφέρει να εξασφαλίσει τις προμήθειες φυσικού αερίου που θα χρειαστεί για τον χειμώνα) δεν θέλουν να συζητήσουν καν ολικό πλαφόν, με εξαίρεση μόνο τις εισαγωγές φυσικού αερίου από την Ρωσία και αυτό, όχι προφανώς για λόγους προστασίας της τσέπης των ευρωπαϊκών νοικοκυριών, αλλά ως μέσο πίεσης στον Πούτιν. Αντίθετα 15 κράτη – μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, ζητούσαν την επιβολή πλαφόν στο σύνολο των εισαγωγών φυσικού αερίου στην ΕΕ.

Έτσι, οι υπουργοί συμφώνησαν τελικά στα εύκολα, αφήνοντας την «καυτή πατάτα» για το τραπέζι των Ερωπαίων ηγετών, που θα συναντηθούν στην Πράγα την 6η και 7η Οκτωβρίου στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής.

Προς το παρόν, λοιπόν, την Παρασκευή συμφωνήθηκαν, όπως αναφέρει μήνυμα της τσεχικής προεδρίας στο Twitter, τρία σημεία:

► 1) υποχρεωτική μείωση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας,
► 2) ανώτατο όριο στα έσοδα όσων παράγουν ηλεκτρική ενέργεια με άλλες τεχνολογίες και
► 3) συνεισφορά αλληλεγγύης από τους παραγωγούς ορυκτών καυσίμων.

Πρόκειται για τα τρία έκτακτα μέτρα που εισηγήθηκε η Επιτροπή την 14η Σεπτεμβρίου. Στην συνέντευξη τύπου που ακολούθησε τη συνάντηση των υπουργών Ενέργειας ο Τσέχος Τζότζεφ Σίκελα δήλωσε, ότι η εισφορά που θα πληρώσουν τα διυλιστήρια θα είναι τουλάχιστον 33%. Για το πλαφόν στο φυσικό αέριο, απέφυγε μια ουσιαστική απάντηση, λέγοντας πως το πλαφόν στο φυσικό αέριο είναι από τα βασικά θέματα, όπως και η αναθεώρηση του δείκτη TTF που καθορίζει το κόστος του καυσίμου στην Ευρώπη. Για την πρόταση των «15», επικαλέστηκε τεχνικές διαφορές στις θέσεις τους και δήλωσε πως η Κομισιόν θα κληθεί να εξετάσει το θέμα και να παρουσιάσει εναλλακτικές.

Η Κομισιόν λέει «όχι» σε γενικό πλαφόν στη χονδική τιμή του φυσικού αερίου, παρά και ενάντια στην κοινή επιστολή 15 κρατών – μελών της ΕΕ προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προ λίγων ημερών, επικαλούμενη κινδύνους που, κατά τη γνώμη της, ενέχει αυτό για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού. Η Γερμανία υποστηρίζει, ότι εάν επιβληθεί το ανώτατο όριο, το φυσικό αέριο θα πρέπει να αναδιανεμηθεί πολιτικά μεταξύ των χωρών της ΕΕ, αντί να κατανεμηθεί από τις δυνάμεις της αγοράς.

Επιπλέον, σύμφωνα με το παραπάνω σκεπτικό, οι χαμηλότερες τιμές του φυσικού αερίου θα μπορούσαν επίσης να οδηγήσουν σε αυξημένη κατανάλωση. Κάτι που αποτελεί τοξικό συνδυασμό, ο οποίος (όπως προειδοποιούν αξιωματούχοι) θα μπορούσε να οδηγήσει σε ελλείψεις.

Τα μέτρα έχουν προσωρινό και έκτακτο χαρακτήρα. Θα εφαρμοστούν από την 1η Δεκεμβρίου 2022 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2023. Οι στόχοι μείωσης της κατανάλωσης ενέργειας ισχύουν έως τις 31 Μαρτίου 2023. Το υποχρεωτικό ανώτατο όριο για τα έσοδα από την αγορά ισχύει έως τις 30 Ιουνίου 2023.

Τα βασικά σημεία της συμφωνίας είναι τα εξής

• Υποχρεωτική μείωση κατανάλωσης ηλεκτρισμού

Το Συμβούλιο συμφώνησε σε έναν εθελοντικό συνολικό στόχο μείωσης 10% της ακαθάριστης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και σε έναν υποχρεωτικό στόχο μείωσης 5% της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις ώρες αιχμής. Τα κράτη μέλη θα προσδιορίσουν το 10 % των ωρών αιχμής τους μεταξύ της 1ης Δεκεμβρίου 2022 και της 31ης Μαρτίου 2023, κατά τις οποίες θα μειώσουν τη ζήτηση. Τα κράτη μέλη θα είναι ελεύθερα να επιλέξουν τα κατάλληλα μέτρα για τη μείωση της κατανάλωσης και για τους δύο στόχους κατά την περίοδο αυτή.

• Πλαφόν στα υπερκέρδη των εταιρειών ενέργειας

Επίσης, οι 27 Υπουργοί Ενέργειας συμφώνησαν να περιορίσουν τα έσοδα της αγοράς σε 180 ευρώ/MWh για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των ενδιάμεσων φορέων, που χρησιμοποιούν τις λεγόμενες τεχνολογίες υπέρβασης για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η πυρηνική ενέργεια και ο λιγνίτης. «Οι εν λόγω φορείς έχουν σημειώσει απροσδόκητα μεγάλα οικονομικά κέρδη τους τελευταίους μήνες, χωρίς να αυξηθεί το λειτουργικό τους κόστος. Αυτό οφείλεται στο ρόλο του άνθρακα και του φυσικού αερίου ως οριακών πηγών που καθορίζουν τις τιμές και που σήμερα διογκώνουν την τελική τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας», σημειώνεται στο σχετικό κείμενο.

«Το επίπεδο του ανώτατου ορίου έχει σχεδιαστεί για να διατηρηθεί η κερδοφορία των φορέων εκμετάλλευσης και να μην παρεμποδιστούν οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας».

Τα κράτη μέλη συμφώνησαν να χρησιμοποιήσουν μέτρα της επιλογής τους για τη συλλογή και την ανακατεύθυνση των πλεονασματικών εσόδων προς τη στήριξη και την προστασία των τελικών πελατών ηλεκτρικής ενέργειας.

Εισήγαγαν επίσης ορισμένες ευελιξίες ώστε να αντικατοπτρίζουν τις εθνικές τους συνθήκες και τα μέτρα που ισχύουν σε εθνικό επίπεδο. Μεταξύ άλλων, αυτές περιλαμβάνουν τη δυνατότητα καθορισμού υψηλότερου ανώτατου ορίου εσόδων, χρήσης μέτρων που περιορίζουν περαιτέρω τα έσοδα της αγοράς, διαφοροποίησης μεταξύ τεχνολογιών και εφαρμογής ορίων στα έσοδα της αγοράς άλλων φορέων, συμπεριλαμβανομένων των εμπόρων.

Σε περιπτώσεις όπου η καθαρή εξάρτηση ενός κράτους μέλους από τις εισαγωγές είναι ίση ή υψηλότερη από το 100%, συνάπτουν συμφωνία έως την 1η Δεκεμβρίου 2022 για την επαρκή κατανομή των πλεονασματικών εσόδων με το κράτος μέλος εξαγωγής. Άλλα κράτη μέλη καλούνται επίσης να συνάψουν τέτοιες συμφωνίες.

• Εισφορά αλληλεγγύης για τον τομέα των ορυκτών καυσίμων

Τα κράτη μέλη συμφώνησαν να ορίσουν υποχρεωτική προσωρινή εισφορά αλληλεγγύης επί των κερδών των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στους τομείς του αργού πετρελαίου, του φυσικού αερίου, του άνθρακα και των διυλιστηρίων. Η εισφορά αλληλεγγύης θα υπολογίζεται επί των φορολογητέων κερδών, όπως προσδιορίζονται βάσει των εθνικών φορολογικών κανόνων κατά το φορολογικό έτος που αρχίζει το 2022 ή/και το 2023, τα οποία υπερβαίνουν την αύξηση κατά 20% του μέσου ετήσιου φορολογητέου κέρδους από το 2018. Η εισφορά αλληλεγγύης θα εφαρμόζεται επιπλέον των τακτικών φόρων και εισφορών που ισχύουν στα κράτη μέλη.

Τα κράτη μέλη μπορούν να διατηρήσουν εθνικά μέτρα που είναι ισοδύναμα με την εισφορά αλληλεγγύης, εφόσον είναι συμβατά με τους στόχους του κανονισμού και παράγουν τουλάχιστον συγκρίσιμα έσοδα.

Τα κράτη μέλη θα χρησιμοποιούν τα έσοδα από την εισφορά αλληλεγγύης για την παροχή οικονομικής στήριξης στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις και για την άμβλυνση των επιπτώσεων των υψηλών λιανικών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.

Μέτρα για τις ΜΜΕ

Το Συμβούλιο συμφώνησε, ότι τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίσουν προσωρινά μια τιμή για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις για να στηρίξουν περαιτέρω τις ΜΜΕ που αγωνίζονται με τις υψηλές τιμές της ενέργειας. Τα κράτη μέλη συμφώνησαν, επίσης, ότι μπορούν κατ’ εξαίρεση και προσωρινά να ορίσουν τιμή για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας η οποία είναι χαμηλότερη του κόστους.

Τα κράτη μέλη εισήγαγαν ειδικές εξαιρέσεις για την Κύπρο

H Κύπρος ζήτησε και πήρε εξαίρεση, ώστε να εφαρμόσει τις οδηγίες που αφορούν την υποχρεωτική μείωση της ζήτησης ενέργειας σε εθελοντική βάση. Όσον αφορά το μέτρο για επιβολή ορίου στα κέρδη από την παραγωγή φτηνότερης ενέργειας με υπο-οριακές (inframarginal) τεχνολογίες, η Κύπρος ζητά εξαίρεση για την ΑΗΚ για την παραγωγή ηλεκτρισμού από πετρέλαιο, αλλά δηλώνει έτοιμη να εφαρμόσει το μέτρο για όριο στα κέρδη από την παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Η σημερινή συνεδρίαση για την ενέργεια θα δώσει τη σκυτάλη σε αυτή των 27 ηγετών την επόμενη εβδομάδα στην άτυπη σύνοδο κορυφής της Πράγας, ενώ αναμένεται επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο προγραμματισμένο για τη Δευτέρα δείπνο εργασίας μεταξύ του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και του Γερμανού καγκελάριου Όλαφ Σολτς στο Βερολίνο.

Το κείμενο θα πρέπει να εγκριθεί την επόμενη εβδομάδα και να τεθεί σε ισχύ αμέσως μετά.

Σύμφωνα με τον υπουργό Ενέργειας Κ. Σκρέκα, σε τηλεδιάσκεψη την επόμενη εβδομάδα με Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Βέλγιο, Πολωνία και Ισπανία θα συζητήσουν πρόταση για έναν μηχανισμό για γενικευμένο πλαφόν στο φυσικό αέριο, που θα καταθέσουν στην Κομισιόν.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι προμήθειες ρωσικού φυσικού αερίου στην ΕΕ μειώθηκαν κατά 37% μεταξύ Ιανουαρίου και Αυγούστου του τρέχοντος έτους.