Η θεωρία του βιοκεντρισμού, η απατηλή ροή του χρόνου και ο θάνατος ως το φανταστικό σύνορο του εαυτού μας. Τι γίνεται αν ο θάνατος και ο χρόνος είναι ψευδαισθήσεις;

* Το άρθρο του συγγραφέα και καθηγητή στην Ιατρική σχολή του πανεπιστημίου Wake Forest στη Βόρεια Καρολίνα, Robert Lanza και του αστρονόμου και συγγραφέα Bob Berman δημοσιεύτηκε στο Aeon. Τo Αeon, είναι διαδικτυακό περιοδικό, που θέτει μεγάλα ερωτήματα, αναζητώντας φρέσκες απαντήσεις και μια νέα οπτική στην κοινωνική πραγματικότητα, την επιστήμη, τη φιλοσοφία και τον πολιτισμό. 

Εδώ σου λέμε, τι συμβαίνει αφότου πεθάνεις. Σοβαρά. Εντάξει, δεν είναι τόσο σοβαρό, γιατί στην πραγματικότητα δεν θα πεθάνεις.

Για να θέσουμε τις βάσεις, ας ανακεφαλαιώσουμε την επιστημονική άποψη του θανάτου: ουσιαστικά, πεθαίνεις και αυτό είναι το τέλος των πάντων. Αυτή είναι η άποψη που προτιμούν οι διανοούμενοι, που υπερηφανεύονται ότι είναι αρκετά στωικοί και ρεαλιστές, ώστε να αποφύγουν την δειλή εύρεση καταφυγίου στο πνευματικό “όπιο” του Καρλ Μαρξ – την πίστη σε μια μετά θάνατον ζωή. Αυτή η σύγχρονη άποψη δεν είναι χαρωπή.

Αλλά η θεωρία μας για το σύμπαν, που ονομάζεται βιοκεντρισμός, στην οποία η ζωή και η συνείδηση δημιουργούν την πραγματικότητα γύρω τους, δεν έχει καθόλου χώρο για θάνατο. Για να το κατανοήσουμε πλήρως αυτό, πρέπει να επιστρέψουμε στη θεωρία της σχετικότητας του Άλμπερτ Αϊνστάιν, έναν από τους πυλώνες της σύγχρονης φυσικής. Σημαντική συνέπεια του έργου του είναι ότι το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον δεν είναι απόλυτα, καταρρίπτοντας την ιδέα του χρόνου ως απαράβατο.

“Αν προσπαθείς να βρεις χρόνο”, είπε ο φυσικός Τζούλιαν Μπάρμπουρ, “πάντα γλιστράει μέσα από τα χέρια σου. Οι άνθρωποι είναι σίγουροι ότι είναι εκεί, αλλά δεν μπορούν να τον κρατήσουν. Τώρα αισθάνομαι ότι δεν μπορούν να τον πιάσουν γιατί δεν υπάρχει καθόλου”.

Αυτός και πολλοί άλλοι φυσικοί βλέπουν κάθε μεμονωμένη στιγμή ως σύνολο, ολοκληρωμένη και υπάρχουσα από μόνη της. Ζούμε σε μια διαδοχή των “Τώρα”. “Έχουμε την ισχυρή εντύπωση ότι [τα πράγματα] βρίσκονται εκεί σε συγκεκριμένες θέσεις σχετικές μεταξύ τους”, υποστήριξε ο Μπάρμπουρ. “[Αλλά] υπάρχουν Τώρα, τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο”.

Πράγματι, ο συνάδελφος του Αϊνστάιν, Τζον Γουίλερ (ο οποίος έκανε δημοφιλή τη λέξη “μαύρη τρύπα”) υποστήριξε επίσης ότι ο χρόνος δεν είναι μια θεμελιώδης πτυχή της πραγματικότητας. Το 2007, το πείραμα “καθυστερημένης επιλογής” έδειξε, ότι θα μπορούσες να επηρεάσεις αναδρομικά το παρελθόν αλλάζοντας ένα σωματίδιο φωτός, που ονομάζεται φωτόνιο, στο παρόν. Καθώς το φως περνούσε μια διπλή σχισμή στην πειραματική συσκευή, έπρεπε να αποφασίσει αν θα συμπεριφερόταν σαν σωματίδια ή κύματα. Αργότερα (αφού το φως είχε ήδη περάσει την διπλή σχισμή), ο επιστήμονας μπορούσε να ανοίξει ή να απενεργοποιήσει έναν διακόπτη. Αυτό που έκανε ο επιστήμονας εκείνη τη στιγμή καθόρισε αναδρομικά τι έκανε το σωματίδιο στη διπλή σχισμή στο παρελθόν.

Αυτά και άλλα πειράματα δείχνουν όλο και περισσότερο, ότι η ροή του χρόνου είναι απατηλή. Αλλά πώς μπορούμε να κατανοήσουμε έναν κόσμο στον οποίο ο χρόνος δεν υπάρχει; Και τι μας λέει αυτό για τον θάνατο;

Ο βιοκεντρισμός ρίχνει λίγο φως. Ο Βέρνερ Χάιζενμπεργκ, ο διαπρεπής Νομπελίστας φυσικός που πρωτοστάτησε στην κβαντική μηχανική, είπε κάποτε: “Η σύγχρονη επιστήμη, σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά, έχει αναγκαστεί από τη φύση να θέσει ξανά το ζήτημα της δυνατότητας κατανόησης της πραγματικότητας με νοητικές διαδικασίες”. Αποδεικνύεται, ότι όλα όσα βλέπουμε και βιώνουμε είναι μια δίνη πληροφοριών που εμφανίζεται στο κεφάλι μας. Δεν είμαστε απλώς αντικείμενα ενσωματωμένα σε κάποια εξωτερική μήτρα, που περνούν τον χρόνο τους “εκεί έξω”. Μάλλον, ο χώρος και ο χρόνος είναι τα εργαλεία που χρησιμοποιεί το μυαλό μας, για να τα συνδυάσει όλα μαζί.

Φυσικά, καθώς το διαβάζεις αυτό, βιώνεις ένα “τώρα”. Αλλά σκέψου: από την οπτική της προγιαγιάς σου, το τώρα σου υπάρχει στο μέλλον της και το τώρα της προγιαγιάς της υπάρχει στο παρελθόν της. Οι λέξεις “παρελθόν” και “μέλλον” είναι απλώς ιδέες που σχετίζονται με κάθε μεμονωμένο παρατηρητή.

Τι συνέβη λοιπόν στην προγιαγιά σου αφότου πέθανε; Για να ξεκινήσεις (αφού ο χρόνος δεν υφίσταται) δεν υπάρχει “μετά θάνατον”, εκτός από τον θάνατο του φυσικού της σώματος στο τώρα σου. Εφόσον όλα είναι τώρα, δεν υπάρχει απόλυτη μήτρα χώρου / χρόνου για να διαλυθεί η ενέργειά της – είναι απλά αδύνατο να έχει “φύγει” πουθενά.

Σκέψου το σαν έναν από αυτούς τους παλιούς φωνογράφους. Οι πληροφορίες στο δίσκο μετατρέπονται σε μια τρισδιάστατη πραγματικότητα που μπορούμε να βιώσουμε κάθε στιγμή. Όλες οι άλλες πληροφορίες στο αρχείο υπάρχουν ως πιθανές. Οποιαδήποτε αιτιολογική ιστορία που οδηγεί στην εμπειρία του “τώρα” μπορεί να θεωρηθεί ως “παρελθόν” (δηλαδή, τα τραγούδια που παίζονταν πριν, όπου κι αν είναι η βελόνα) και όσα γεγονότα ακολουθούν συμβαίνουν στο “μέλλον”. Αυτά τα παράλληλα τώρα λέγεται ότι είναι σε υπέρθεση. Ομοίως, η κατάσταση πριν από το θάνατο, συμπεριλαμβανομένης της τρέχουσας ζωής σου με τις αναμνήσεις της, επιστρέφει στην υπέρθεση, στο μέρος του αρχείου που αντιπροσωπεύει απλώς πληροφορίες.

Με λίγα λόγια, ο θάνατος δεν υπάρχει στην πραγματικότητα. Αντίθετα, στον θάνατο, φτάνουμε στο φανταστικό σύνορο του εαυτού μας, στο όριο του δάσους όπου, στο παλιό παραμύθι, η αλεπού και ο λαγός καληνύχτισαν ο ένας τον άλλον. Κι αν ο θάνατος και ο χρόνος είναι ψευδαισθήσεις, το ίδιο είναι και η συνέχεια στη σύνδεση του τώρα. Πού βρισκόμαστε, λοιπόν; Σε κρίκους που μπορούν να ανακατευτούν και να ανακατασκευαστούν οπουδήποτε, “όπως αυτοί”, όπως το έθεσε ο Ραλφ Γουάλντο Έμερσον το 1842, “ότι ο Ερμής κέρδισε στα ζάρια την Σελήνη, για να γεννηθεί ο Όσιρις”.

Ο Αϊνστάιν το ήξερε αυτό. Το 1955, όταν πέθανε ο δια βίου φίλος του Μισέλ Μπέσο, έγραψε: “Τώρα έχει φύγει από αυτόν τον παράξενο κόσμο λίγο πιο μπροστά μου. Αυτό δεν σημαίνει τίποτα. Άνθρωποι σαν εμάς, που πιστεύουν στη φυσική, γνωρίζουν ότι η διάκριση μεταξύ παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος είναι μόνο μια πεισματικά επίμονη ψευδαίσθηση”.

Ανθή Κουτσουμπού

news247.gr