Από το 1987 είχε η Ελλάδα να δει αύξηση του πληθωρισμού 7,2%, όταν η χώρα έμπαινε σε μια περίοδο οικονομικής και πολιτικής αστάθειας. Οι πολίτες-καταναλωτές έχουν ήδη δει στους λογαριασμούς της ενέργειας και στο πορτοφόλι τους κάθε φορά που ψωνίζουν, τί σημαίνει ο υψηλός πληθωρισμός, με την πρόεδρο της ΕΚΠΟΙΖΩ Παναγιώτα Καλαποθαράκου να λέει, ότι άνθρωποι υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής τους, για να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στις όλο και αυξανόμενες τιμές.

Από πού όμως προκύπτει ο υψηλός πληθωρισμός; Αφορά μόνο στην ενέργεια; Είναι αιτία του ο πόλεμος στην Ουκρανία; Γιατί δεν είχαμε παρόμοιο πρόβλημα μέσα στην κρίση του 2008-2015; Οι επιπτώσεις του είναι ίδιες σε όλα τα εισοδηματικά στρώματα; Στις ερωτήσεις αυτές απαντά με παραδείγματα ο οικομολόγος και διδάσκων στο Οικονομικό Τμήμα του ΕΚΠΑ, Νίκος Στραβελάκης.

Ο πληθωρισμός δεν αφορά μόνο στην ενέργεια, δεν ήρθε από την… Ουκρανία

«Έχουμε μπροστά μας μια συνθήκη διαφορετική από τις κατά καιρούς αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας της περιόδου 1980 – 2007, παρόλο που και τότε είχαν γίνει πόλεμοι σε ευαίσθητες για την ενέργεια περιοχές», τονίζει ο Νίκος Στραβελάκης και αναλύει την σημερινή συνθήκη σε δύο σκέλη.

«Πρώτον, η μειωμένη κερδοφορία παρά την σχετικά ισχυρή μεγέθυνση (σ.σ αυτό που συνηθίζουμε να λέμε και “ανάπτυξη”). Παρά τις επεκτατικές δημοσιονομικές πολιτικές που εφαρμόστηκαν τα 2-3 τελευταία χρόνια σε ΗΠΑ και Ευρώπη και την ισχυρή ανάκαμψη του 2021, η κερδοφορία παρέμεινε χαμηλή. Χαμηλή κερδοφορία σημαίνει αδύναμες επενδύσεις. Οι αδύναμες επενδύσεις έχουν ως αποτέλεσμα, η υφιστάμενη παραγωγική δυναμικότητα να χρησιμοποιείται σε ποσοστά που προσεγγίζουν το 100%. Με απλά λόγια θα λέγαμε ότι στη συνθήκη αυτή οι επιχειρήσεις, υποδομές και προσωπικό, “δουλεύουν στα κόκκινα” με αποτέλεσμα να ανεβαίνει το κόστος και άρα οι τιμές», εξηγεί ο διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

«Η ερμηνεία αυτή* αμφισβητεί την ορθόδοξη θεωρία που βλέπει τον πληθωρισμό να έρχεται μετά από αύξηση των μισθών ή μετά από επεκτατικές νομισματικές πολιτικές», προσθέτει. «Εξάλλου η Ευρώπη εφαρμόζει επεκτατικές νομισματικές πολιτικές εδώ και δέκα χρόνια, χωρίς να έχει πρόβλημα πληθωρισμού».

Δεύτερο σκέλος σύμφωνα με τον κο. Στραβελάκη είναι ο τομέας της ενέργειας. «Τα τελευταία χρόνια έχουμε μείωση της παραγωγικότητας τόσο των υπό εκμετάλλευση πετρελαϊκών αποθεμάτων, όσο και των αποθεμάτων αερίου. Η συζήτηση για σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων περιόρισε τις επενδύσεις σε αυτά και οι λίγες που γίνονται αποσκοπούν σε πολύ γρήγορες αποσβέσεις. Παρομοίως η όλη συζήτηση έχει φέρει και μείωση της παραγωγικότητας στα υφιστάμενα αποθέματα με αποτέλεσμα να αυξάνεται το κόστος ανά μονάδα προϊόντος. Οι εξελίξεις αυτές έχουν ως αποτέλεσμα την εκτίναξη των τιμών, εκτίναξη που δε δημιουργήθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά εντάθηκε ακόμα περισσότερο με αυτόν», σημειώνει.

Τον ρωτάμε, εάν όλο αυτό θα μπορούσε να έχει αποφευχθεί ή ήταν κάτι που θα συνέβαινε με μαθηματική ακρίβεια. «Ο μόνος δρόμος μέσα από τον οποίο δε θα προέκυπτε η τρέχουσα άνοδος των τιμών, θα ήταν να έχουν δημιουργηθεί στρατηγικά αποθέματα όλων αυτών των εμπορευμάτων σε παγκόσμια κλίμακα, κάτι που προφανώς δεν έγινε σε συνθήκες έντονου ανταγωνισμού και μειωμένης κερδοφορίας», απαντά και εξηγεί.

«Γι’ αυτό τώρα βλέπουμε απόπειρες περιορισμού του ανταγωνισμού με τη δημιουργία ζωνών επιρροής σε παγκόσμια κλίμακα, προκειμένου να προστατευθεί η κερδοφορία και να γίνουν νέες επενδύσεις. Κατά την γνώμη μου, η στροφή της Ρωσίας στις αγορές της Κίνας και της Ινδίας εντάσσεται σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο. Οι δυνάμεις αυτές μαζί με το Ιράν δημιουργούν τη δική τους ζώνη επιρροής – αγορά, και η Δύση θα έχει τη δική της».

Η ελληνική εκδοχή του πληθωρισμού

Ο πληθωρισμός σκαρφάλωσε στο 7,2% μέσα σε λίγους μήνες, αφού τον Ιανουάριο ήταν στο 6,2% και 5,1% το Δεκέμβριο του 2021. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το ηλεκτρικό ρεύμα παρουσιάζει αύξηση κατά 71%, το φυσικό αέριο κατά 78,5%, τα έλαια να καταγράφουν αύξηση 16,8%, τα λαχανικά 15,2% και το αρνί και το κατσίκι 14,4%. Γιατί όμως έχουμε τώρα πρόβλημα πληθωρισμού και δεν είχαμε τα χρόνια των μνημονίων;

«Με τα μνημόνια η αξιοποίηση του παραγωγικού δυναμικού έπεσε πολύ χαμηλά, στο 62-63%. Τα τελευταία χρόνια το ποσοστό αυτό άρχισε να ανεβαίνει αλλά με μικρότερο παρονομαστή. Το συνολικό παραγωγικό δυναμικό έχει συρρικνωθεί αφενός γιατί έχουν κλείσει επιχειρήσεις, αφετέρου γιατί είναι απαρχαιωμένο, λόγω της απουσίας επενδύσεων. Έτσι τα κόστη εκτινάσσονται», απαντά ο κ. Στραβελάκης και δίνει ένα παράδειγμα που καταλήγει στην αύξηση της τιμής του ψωμιού.

«Η Ελλάδα παραδοσιακά έχει αλευρόμυλους, τους μεγαλύτερους στα Βαλκάνια και από τους μεγαλύτερους στην Ευρώπη, μαζί με τη Γαλλία. Τη δεκαετία του 90 και στις αρχές του 2000 κατασκευάστηκαν υπερσύγχρονοι μύλοι. Κατά τη διάρκεια της κρίσης οι μύλοι αυτοί στην πλειοψηφία τους επιβίωσαν, αλλά χωρίς να γίνουν επενδύσεις εκσυγχρονισμού τους, γεγονός που πλέον δημιουργεί προβλήματα στην παραγωγική διαδικασία και άρα ανεβάζει το κόστος. Επιπρόσθετα έρχεται η αύξηση της τιμής της βασικής πηγής ενέργειας που χρειάζονται, του ηλεκτρικού ρεύματος. Και φυσικά τις τελευταίες εβδομάδες, ανεβαίνει και η πρώτη ύλη τους, το σιτάρι», σημειώνει ο οικονομολόγος.

«Αποτέλεσμα των τριών αυτών παραμέτρων είναι η αύξηση της τιμής στο αλεύρι που αποτελεί με τη σειρά του την πρώτη ύλη στις αρτοβιομηχανίες και τους φούρνους. Εκτός από την αύξηση στην τιμή των αλεύρων, οι τελευταίοι έχουν επίσης να ανταπεξέλθουν στην αύξηση του ηλεκτρικού ρεύματος. Έτσι φτάνουμε στην αύξηση της τιμής στο ψωμί, ένα από τα πλέον βασικά καταναλωτικά αγαθά», λέει ο κ. Στραβελάκης.

Οι επιπτώσεις στα νοικοκυριά και ο στασιμοπληθωρισμός

Ο κ. Στραβελάκης θεωρεί ότι το 7,2% που ανακοινώθηκε για τον Φεβρουάριο δεν φωτίζει επαρκώς την κοινωνική διάσταση του προβλήματος. «Ο πληθωρισμός για το νοικοκυριό δεν είναι 7% αλλά πολύ παραπάνω», επισημαίνει. «Αν δούμε την κατανομή του πληθωρισμού, βλέπουμε ότι συνίσταται κατά 25,4% σε δαπάνες στέγασης (φως, νερό, τηλέφωνο, θέρμανση) και 7,1% στην διατροφή. Για τα φτωχά νοικοκυριά οι δαπάνες αυτές αντιστοιχούν στο 50-60% του εισοδήματος τους», παρατηρεί ο διδάσκων στο ΕΚΠΑ και δίνει ένα ακόμα παράδειγμα.

«Για κάποιον με μηνιαίο εισόδημα 1.000 ευρώ του οποίου οι δαπάνες αυξηθούν κατά 150 ευρώ, ο πληθωρισμός είναι 15%. Για κάποιον που έχει εισόδημα 5.000 ευρώ αλλά οι δαπάνες του αυξάνονται κατά 200 ευρώ, ο πληθωρισμός είναι 4%. Συνεπώς δεν αρκεί να γίνεται στάθμιση αλλά πρέπει να ληφθεί υπόψιν ο ταξικός χαρακτήρας των συνεπειών της ανόδου του πληθωρισμού», εξηγεί.

Πού οδηγεί όλο αυτό; «Στην συνθήκη του στασιμοπληθωρισμού», απαντά ο κ. Στραβελάκης. «Ο ίδιος ο υπουργός Οικονομικών αλλά και ορθόδοξοι οικονομολόγοι βλέπουν μεγέθυνση της οικονομίας πολύ χαμηλότερη από την προβλεπόμενη 4,5% στον προϋπολογισμό, ίσως ανάμεσα σε 2 και 3%. Εάν ο πληθωρισμός προσεγγίζει το 8%, θα έχουμε μπροστά μας τον ορισμό του στασιμοπληθωρισμού, δηλαδή αδύναμη μεγέθυνση της οικονομίας με υψηλό πληθωρισμό».

Σημειώνει ότι «το think tank της ασφαλιστικής ING υποστηρίζει, πως η Γερμανία βρίσκεται ήδη σε αυτή τη συνθήκη». «Μαζί με λίγους άλλους αναλυτές, φωνάζουμε πάνω από μισό χρόνο τώρα, ότι ο πληθωρισμός ήρθε για να μείνει, όταν ο κ. Γεωργιάδης έλεγε ότι θα κρατούσε μέχρι τα Χριστούγεννα και η Κριστίν Λαγκάρντ μέχρι τον Μάρτιο. Τώρα θα προσπαθήσουν να το αποδώσουν όλο αυτό στον πόλεμο», προσθέτει ο κ. Στραβελάκης και προχωρά σε μια πολιτική εκτίμηση.

«Σε αυτή την συνθήκη του στασιμοπληθωρισμού, δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη στήριξης στο λαϊκό νοικοκυριό, όπως άλλωστε φάνηκε και στα αποτελεσματα της πρόσφατης άτυπης Συνόδου Κορυφής. Θα διακινδύνευα μάλιστα να πω, ότι δε θα υπάρξει στήριξη, εάν οι εργαζόμενοι δεν ασκήσουν πίεση για αύξηση των μισθών. Γι’ αυτό θεωρώ ότι τα συνδικάτα πρέπει να ζητήσουν άμεσες αυξήσεις», καταλήγει.

*Ο κ. Στραβελάκης στηρίζει την ανάλυσή του για τον προσδιορισμό των τιμών της ενέργειας κυρίως στις εργασίες του Cyrous Bina (University of Minessota Morris) και για τον πληθωρισμό σε αυτές του Anwar Shaikh (New School for Social Research NY).

Υποβάθμιση της ποιότητας ζωής

Το τί σημαίνει η αύξηση του πληθωρισμού για το μέσο ελληνικό νοικοκυριό, καθώς και παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να βελτιώσουν την κατάσταση, αναλύει η πρόεδρος της Ένωσης Καταναλωτών – Η Ποιότητα Ζωής (ΕΚΠΟΙΖΩ) και της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Καταναλωτών «η Παρέμβαση», Παναγιώτα Καλαποθαράκου.

«Η ακρίβεια είναι το μείζον πρόβλημα που απασχολεί την ελληνική κοινωνία. Οι συνεχείς ανατιμήσεις σε βασικά αγαθά και την ενέργεια έχουν δημιουργήσει μια εξαιρετικά ασφυκτική κατάσταση για χιλιάδες νοικοκυριά, μια κατάσταση που δυστυχώς θα επιδεινωθεί το επόμενο διάστημα», υποστηρίζει η κα. Καλαποθαράκου.

«Η ακρίβεια δεν πλήττει μόνο τους ευάλωτους, που αποτελούν το διόλου αμελητέο 27% του πληθυσμού, αλλά έχει επεκταθεί στο μέσο ελληνικό νοικοκυριό. Δεν μπορούμε να ανταπεξέλθουμε στις υποχρεώσεις μας ή για να μπορέσουμε, φτάνουμε να υποβαθμίζουμε την ποιότητα της ζωής μας», λέει και προσθέτει, ότι ειδικά για τους λογαριασμούς του ρεύματος και του φυσικού αερίου, έχουν φτάσει το τελευταίο εξάμηνο στην ΕΚΠΟΙΖΩ 3.000 καταγγελίες.

«Η άνοδος αυτή των τιμών σχετίζεται τόσο με εξωγενείς όσο και με ενδογενείς παράγοντες. Στους τελευταίους εμείς πρέπει να επιμείνουμε ώστε η κυβέρνηση και οι αρμόδιες εποπτικές αρχές να παρέμβουν εδώ και τώρα, ουσιαστικά και αποτελεσματικά» σημειώνει. Μιλά για εγγενείς αδυναμίες και στρεβλώσεις στη λειτουργία των διαφόρων αγορών και ειδικά στην ενέργεια.

Τί ζητούν ΕΚΠΟΙΖΩ και ΠΟΜΕΚ «Παρέμβαση»

«Ζητάμε μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης, μείωση ή και αναστολή του ΦΠΑ σε βασικά καταναλωτικά αγαθά, αύξηση του κατώτατου μισθού και συντάξεων, ουσιαστική μέριμνα για τα ευάλωτα νοικοκυριά και διεύρυνση των κριτηρίων ένταξης σε αυτά», λέει η κα. Καλαποθαράκου.

«Ειδικά για τους λογαριασμούς της ενέργειας, προτείνουμε θέσπιση πλαφόν στις τιμές της ρήτρας αναπροσαρμογής. Ζητάμε επίσης κατάργηση των ρυθμιζόμενων χρεώσεων που αφορούν σε υπηρεσίες κοινής ωφέλειας και αναστολή του Ειδικού Τέλους Μείωσης Εκπομπών Αερίων Ρύπων (ΕΤΜΕΑΡ) για όσο διαρκεί η ενεργειακή κρίση, με δραστική μείωσή του μετέπειτα. Ζητάμε επίσης απόσχιση από τους λογαριασμούς του ρεύματος όλων των άσχετων χρεώσεων, όπως δημοτικά τέλη και ΕΡΤ. Πρέπει να έχουμε καθαρούς και βιώσιμους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος», τονίζει.

Όσο για τα μέτρα που ήδη έχει λάβει η κυβέρνηση, η κα. Καλαποθαράκου δεν τα βρίσκει επαρκή. «Έχουν ληφθεί κάποια μέτρα επιδοματικού χαρακτήρα, που δίνουν προσωρινή ανακούφιση στα νοικοκυριά, αλλά δε λύνουν το πρόβλημα. Εάν το επιπλέον ποσό από την ρήτρα αναπροσαρμογής είναι 200 ευρώ, αλλά η κυβέρνηση καλύπτει τα 80, και μάλιστα προσωρινά, η κατάσταση δεν σώζεται. Χρειαζόμαστε μέτρα διαρθρωτικού χαρακτήρα και σε μεγάλο βαθμό οριζόντια, γιατί η ακρίβεια έχει πλήξει το μέσο ελληνικό νοικοκυριό», επισημαίνει.

Κωνσταντίνος Λάππας

tvxs.gr