Σκληρόδετη έκδοση Σελ.: 464, εκδόσεις Καστανιώτη, 2021

Μετά το Φεύγω ξένη (εκδόσεις Αντ. Σταμούλη 2016) που αναφερόταν στα ιστορικά γεγονότα της Επανάστασης του 1821 στην Κόρινθο, ο Γιάννης Δ. Μπάρτζης επανέρχεται στη σημαντική αυτή περίοδο του Ελληνισμού με ένα νέο ιστορικό μυθιστόρημά του, που έχει τίτλο Κρινολίνο και γιαταγάνι (Καστανιώτης 2021).

Το θέμα του επικεντρώνεται στη φιλελληνική δραστηριότητα και στις εν πολλοίς άγνωστες διπλωματικές ενέργειες που έγιναν εκτός Ελλάδος, αρχικά για να καταπνίξουν την ελληνική εξέγερση και αργότερα για να στηρίξουν και να ελέγξουν το νεογέννητο ελληνικό κράτος.
Κεντρικό πρόσωπο είναι μια Αγγλίδα δούκισσα, φίλη της αντισυμβατικής βασίλισσας Καρολίνας, συζύγου του βασιλιά Γεωργίου Δ΄. Επηρεασμένη από τα ταξίδια και τις ιδέες της υψηλής φίλης της και από την εσωτερική της αγάπη για την ποίηση, γνωρίζει τον Μπάυρον και λατρεύει την Ελλάδα των αρχαίων μύθων. Όνειρό της είναι να ταξιδέψει κάποτε στην Ανατολή, να βιώσει την ατμόσφαιρα που γέννησε τους δώδεκα θεούς, τους περίφημους φιλοσόφους και το αρχαίο δράμα. Ακούει για την εξέγερση των Ελλήνων, συμπαθεί τον αγώνα τους, αλλά ακολουθώντας τις απόψεις του συντηρητικού συζύγου της, ζει σε ένα κλίμα άρνησης της Επανάστασης, όπως το διερμηνεύει πανευρωπαϊκά ο καγκελάριος της Αυστρίας Μέττερνιχ.

Στο Λονδίνο, μετά το 1823 και αφού ανέλαβε υπουργός εξωτερικών ο Τζωρτζ Κάνινγκ και η Αγγλία εγκαταλείπει την πολιτική της αυστηρής ουδετερότητας, ενθαρρύνεται η ίδρυση Φιλελληνικού Κομιτάτου.

Η δούκισσα (που παραμένει χωρίς όνομα έως το τέλος του μυθιστορήματος) χηρεύει και απελευθερώνεται ιδεολογικά. Εντάσσεται στο Φιλελληνικό Κομιτάτο του Λονδίνου, γίνεται δραστήριο μέλος του και χρηματοδοτεί τις δράσεις του. Εκεί γνωρίζεται με επιφανείς Άγγλους φιλέλληνες και βοηθά την αποστολή του Λόρδου Μπάυρον στο Μεσολόγγι. Τον Ιανουάριο του 1824 φιλοξενεί την πρώτη αποστολή εκπροσώπων της Επανάστασης, που πάνε στο Λονδίνο για να συνάψουν δάνειο με αγγλικές τράπεζες. Ανάμεσά τους είναι κι ένας απλός Έλληνας αγωνιστής, ήρωας των Δερβενακίων. Η δούκισσα γοητεύεται από τον απόγονο των αρχαίων Ελλήνων και αναπτύσσεται σφοδρός έρωτας μεταξύ τους. Τον λένε Λάμπρο, αλλά εκείνη τον αποκαλεί Απόλλωνα…

Το δάνειο κλείνει με βαρύτατους όρους και οι Έλληνες εκπρόσωποι φεύγουν από το Λονδίνο.
Η δούκισσα συνεχίζει τις δράσεις υπέρ του ελληνικού αγώνα στο Κομιτάτο, όπου βιώνει τη θλίψη από τον χαμό του Μπάυρον. Καθοριστική για τις περαιτέρω εξελίξεις θα είναι η γνωριμία της με τον πρεσβευτή της Ρωσίας στο Λονδίνο Kρίστοφερ Λήβεν και η φιλία της με τη σύζυγό του Ντόροθι. Μέσα από την επικοινωνία της με το πρεσβευτικό ζεύγος ζει από κοντά τη διπλωματική δραστηριότητα που αναπτύσσεται μετά το 1825 στις αυλές της Αγγλίας και της Ρωσίας υπέρ της Ελλάδας. Μαθαίνει για τα κατά καιρούς σχέδια που συζητιούνται για τη δημιουργία ημιανεξάρτητου και μικρού ελληνικού κράτους, φόρου υποτελούς στον σουλτάνο και ζει από κοντά το Πρωτόκολλο του Λονδίνου μεταξύ Ρωσίας και Αγγλίας και τις αντιδράσεις των λοιπών Δυνάμεων (Αυστρίας, Γαλλίας, Πρωσίας).
Στο Κομιτάτο του Λονδίνου παρακολουθούν με αγωνία την Επανάσταση, που κινδυνεύει να σβήσει άδοξα από τις εμφύλιες διαμάχες και από τον Ιμπραήμ Πασά, που επιτέθηκε με Αιγυπτιακό στρατό και στόλο στην Πελοπόννησο. Παράλληλα γίνεται αναφορά σε σπουδαία γεγονότα σε άλλες χώρες, που επηρέασαν την εξέλιξη της διεθνούς πολιτικής έναντι της Ελλάδας, όπως ο Ρωσικός Δεκέμβρης (1825), η κατάπνιξη των Γενιτσάρων στην Πόλη (1826), η Συμφωνία του Άκκερμαν κ.ά. Και βέβαια παρακολουθούνται οι Εθνοσυνελεύσεις των Ελλήνων, οι διχασμοί, οι μεγάλες ήττες (Μανιάκι-Μεσολόγγι-Φάληρο), όλα μέσα από τη διπλωματική ματιά του Κρίστοφερ Λήβεν. Από τον ίδιο πληροφορείται η δούκισσα τις νεότερες εξελίξεις στην Ελλάδα, μετά τη σύμπτυξη συμμαχίας υπέρ της Επανάστασης μεταξύ Αγγλίας, Γαλλίας, Ρωσίας, που οδηγεί στον αφανισμό του τουρκοαιγυπτιακού στόλου στο Ναβαρίνο. Ακολουθεί η Γαλλική Αποστολή στρατού στον Μοριά με τον στρατηγό Μαιζόν και η άφιξη του Ιωάννη Καποδίστρια στο Ναύπλιο.

Η οικογένεια Λήβεν ενθαρρύνει πλέον τη δούκισσα να πραγματοποιήσει το ονειρικό της ταξίδι στην Ελλάδα. Οι κίνδυνοι έχουν λιγοστέψει και η φιλία της με τον Καποδίστρια αποτελεί έναν ακόμα λόγο να νιώθει ασφαλής.
Στο Ναύπλιο η δούκισσα ζει από κοντά το πάθος του Κυβερνήτη να εκσυγχρονίσει μια πάμπτωχη χώρα με λογής φέουδα και καπετανάτα. Ταυτόχρονα προσπαθεί να ξαναβρεί τον αγαπημένο της αγωνιστή, χωρίς να φανερώσει σε κανέναν το μυστικό της πάθος… Με επίσημους ξένους περιηγείται στην Ελλάδα των μύθων και των φημισμένων μνημείων (Μυκήνες, Επίδαυρος, Νεμέα, Κόρινθος, Ολυμπία, Αρκαδία, Αθήνα).
Άραγε θα συναντηθούν ξανά οι δυο ερωτευμένοι; Και τι θα γίνει με την Ελλάδα, που δεν έπαψε να πολεμά, ενώ ένα έντονο διπλωματικό παιχνίδι εξελίσσεται πίσω από τις πλάτες του αγωνιζόμενου λαού της;

Με δυο λόγια, το μυθιστόρημα Κρινολίνο και γιαταγάνι είναι μια ιστορία ερωτικού πάθους, η οποία παράλληλα κάνει τον αναγνώστη κοινωνό της άγνωστης φιλελληνικής δραστηριότητας και του έντονου διπλωματικού αγώνα μετά την εξέγερση του 1821. Ενός αγώνα, που μέσα από αντικρουόμενα συμφέροντα των ισχυρών της Ευρώπης, μέσα από ανταγωνισμούς και λυκοφιλίες των ευρωπαϊκών κρατών μεταξύ τους αλλά και καθενός ξεχωριστά με την Οθωμανική Αυτοκρατορία… ύστερα από δέκα και πλέον χρόνια διαρκών ζυμώσεων και επαφών εκτός Ελλάδος… οδήγησε στην αναγνώριση του ελεύθερου και ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.