Ειλημμένη απόφαση της Eurostat φαίνεται πως είναι η εγγραφή στο ελληνικό δημόσιο χρέος των εγγυήσεων ύψους 18,35 δις ευρώ του προγράμματος «Ηρακλής» για τα κόκκινα δάνεια. Έτσι το δημόσιο χρέος αναμένεται να ξεπεράσει το φράγμα των 400 δις ευρώ μέσα σε μια διόλου εύκολη οικονομική συγκυρία.

Πρόκειται για ένα σενάριο που έτσι κι αλλιώς συγκέντρωσε πολλές πιθανότητες αλλά φαίνεται να οριστικοποιείται μετά την επιλογή της κυβέρνησης να μην καταθέσει τελικά τροπολογία που θα διόρθωνε υπέρ των εταιριών διαχείρισης «κόκκινων δανείων» τις συνέπειες της απόφασης του Αρείου Πάγου με την οποία οι εταιρίες αυτές δεν νομιμοποιούνταν να κάνουν πλειστηριασμούς.

Με τα «κόκκινα δάνεια» να είναι το βασικό πρόβλημα του ελληνικού τραπεζικού συστήματος μέσα στα χρόνια των μνημονίων, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας προέταξε το Ελληνικό Σχήμα Προστασίας Ενεργητικού «Ηρακλής», στο οποίο το ελληνικό Δημόσιο εγγυάται για τις τιτλοποιήσεις δανείων από τις τράπεζες προς funds και εταιρίες διαχείρισης (servicers). Το σκεπτικό ήταν, πως οι τελευταίοι θα εισέπραταν από τους οφειλέτες αρκετά, με τη μορφή δόσεων αλλά κυρίως μέσω πλειστηριασμών και κατόπιν πωλήσεων, ώστε να πιάσουν τους στόχους τους κι έτσι οι εγγυήσεις δε θα κατέπεφταν.

Το σκεπτικό αυτό έγινε δεκτό από τους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Eurogroup, SSM, Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, Ευρωπαϊκή Επιτροπή) αλλά όχι και από τους γραφειοκράτες της Eurostat, που έχουν την τελική ευθύνη για την καταγραφή των χρεών των κρατών-μελών. Εκείνοι επέμεναν εξ’ αρχής, ότι το ελληνικό Δημόσιο έχει αναλάβει δυσανάλογο ρίσκο επί των τιτλοποιήσεων των δανείων σε σχέση με τους ιδιώτες και άρα οι πιθανότητες κατάπτωσης των εγγυήσεων ήταν σημαντικές.

Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα το πρόγραμμα «Ηρακλής» έδειχνε να δουλεύει, αφού σε λογιστικό επίπεδο οι τράπεζες φαίνεται να έχουν ξεφορτωθεί περί το 85% των μη εξυπηρετούμενων δανείων που κατείχαν. Οι servicers προχωρούσαν σε χιλιάδες πλειστηριασμούς ακινήτων, η ρευστοποίηση των οποίων σε καλές τιμές, λόγω της κατάστασης που επικρατεί στην αγορά, τους απέφερε τα προσδοκώμενα κέρδη. Η πλειοψηφία των πλειστηριασμών που πραγματοποιούνταν αφορούσε έως τώρα περιουσίες μη ευάλωτων πολιτών, κατόπιν σχετικής παρότρυνσης της κυβέρνησης και ως εκ τούτου οι αντιδράσεις έμεναν περιορισμένες.

Τα δεδομένα άλλαξε η απόφαση 822/2022 του Αρείου Πάγου, σύμφωνα με την οποία οι εταιρίες διαχείρισης (servicers) δεν νομιμοποιούνται να προχωρήσουν σε πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης (πλειστηριασμούς, κατασχέσεις κτλ), για δάνεια που έχουν μεταβιβαστεί σε αυτές με βάση τον νόμο για την τιτλοποίηση απαιτήσεων 3156/2003. Το σκεπτικό της απόφασης είναι, ότι οι servicers με το νόμο του 2003 δεν είναι πραγματικοί κάτοχοι των δανείων, αλλά λειτουργούν ως «εργολάβοι» των ξένων funds. Μετά την απόφαση αυτή, κάθε τέτοιος πλειστηριασμός θα μπορούσε να εκπέσει ως παράνομος.

Μπροστά σε αυτή την εξέλιξη, η κυβέρνηση είχε δύο επιλογές. Είτε να ξεμπλοκάρει τους πλειστηριασμούς, με τροπολογία που θα τους έχριζε νόμιμους παρά την απόφαση του τμήματος του Αρείου Πάγου, είτε να αφήσει την απόφαση να εφαρμοστεί πιέζοντας περισσότερο τους servicers να κάνουν χρήση του εξωδικαστικού μηχανισμού που έως τώρα «σνόμπαραν».

Αναλογιζόμενη το πολιτικό κόστος που θα είχε η κατάθεση μιας τέτοιας τροπολογιας, επέλεξε το δεύτερο, γνωρίζοντας βεβαίως ότι η επιλογή αυτή πιθανότατα θα ερμηνευόταν από την Eurostat ως κατάπτωση των εγγυήσεων. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση φαίνεται να χρεώνει τώρα τον ελληνικό λαό με 18,5 δις ευρώ, επειδή άφησε το σχέδιο, που η ίδια είχε δημιουργήσει, να «βουλιάξει».

Τί θα μπορούσε να έχει γίνει διαφορετικά

Σύμφωνα με τον οικονομολόγο και διδάσκοντα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Νίκο Στραβελάκη, για την αντιμετώπιση του προβλήματος των «κόκκινων δανείων» στην αρχή της κυβερνητικής θητείας, ο «Ηρακλής» δεν ήταν μονόδρομος.

«Οι εγγυήσεις του Δημοσίου στο πρόγραμμα Ηρακλής κάλυψαν τις εταιρίες που πήραν ή διαχειρίζονται τα “κόκκινα δάνεια”, προκειμένου αυτά, λογιστικά τουλάχιστον, να φύγουν από τα χαρτοφυλάκια των τραπεζών. Αντ’ αυτού η κυβέρνηση, μέσω ενός δημόσιου οργανισμού, θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τις εγγυήσεις αυτές για επαναχρηματοδοτήσεις δανείων. Με αυτόν τον τρόπο πολλά δάνεια θα παρέμεναν ενήμερα και οι δανειολήπτες αυτοί δε θα διέτρεχαν άμεσο κίνδυνο να χάσουν τα ακίνητά τους», σημειώνει.

Τί σημαίνει για τους πολίτες και την οικονομία

Τα 18 και πλέον δις ευρώ, που κατά πάσα πιθανότητα θα προστεθούν στο δημόσιο χρέος, ισοδυναμούν με κάτι λιγότερο από 10% του ΑΕΠ της χώρας. Η θετική, έστω σε επίπεδο δημοσιονομικό, επίπτωση που θα είχε η ισχυρή μεγέθυνση της οικονομίας για το 2022 (κυρίως λόγω του υψηλού πληθωρισμού) στον λόγο του χρέους ως προς το ΑΕΠ, φαίνεται ότι δε θα υλοποιηθεί, με το χρέος να παραμένει διπλάσιο του Εθνικού Ακαθάριστου Προϊόντος. Σε μια περίοδο ανόδου των επιτοκίων, η εξέλιξη αυτή μόνο θετικό αντίκτυπο δεν μπορεί να έχει στην εικόνα της Ελλάδας στις αγορές.

Για τον κο. Στραβελάκη, η εγγραφή των εγγυήσεων στο δημόσιο χρέος, αν τελικά δεν αποσοβηθεί κατόπιν πολιτικής απόφασης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα φέρει ένα ακόμα τεράστιο χτύπημα σε βάρος της κοινωνίας. «Αντί για ανακούφιση στους δανειολήπτες και αναθέρμανση της οικονομίας, η κυβέρνηση έχει επιλέξει να εγγυηθεί για αλισβερίσια τύπου Πάτση ανάμεσα στις τράπεζες και κάποιους άγνωστους αγοραστές, με ασαφή ενέχυρα, όπου αυτά υπάρχουν», παρατηρεί ο διδάσκοντας στο ΕΚΠΑ. «Τουλάχιστον ο κ. Πάτσης εξήγησε πού βρήκε τα χρήματα για να αγοράσει τα δάνεια και ελέγχεται για το Πόθεν Έσχες. Με τους περισσότερους παίκτες αυτού του παιχνιδιού, δεν ισχύει τίποτα από τα δύο», καταλήγει ο ίδιος.

Κωνσταντίνος Λάππας

tvxs.gr