Τον αγωγό φυσικού αερίου Nord Stream 2 χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ ως «όπλο» στην αντιπαράθεσή τους με την Ρωσία, με επίκεντρο την Ουκρανία, απειλώντας ότι δεν θα τεθεί σε λειτουργία στην περίπτωση ρωσικής εισβολής.

Ο εν λόγω γερμανορωσικός αγωγός, τον οποίο η Ουάσινγκτον δεν ήθελε ποτέ, αλλά ο οποίος έχει πλέον ολοκληρωθεί, με το Βερολίνο να προσδοκά ότι θα δώσει λύση στην ενεργειακή κρίση που έχει ξεσπάσει από τον περασμένο χρόνο, με τις γιγαντιαίες αυξήσεις των τιμών να προκαλούν τρόμο στα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, θα βρεθεί σίγουρα στο επίκεντρο της προσεχούς επίσκεψης του Γερμανού καγκελαρίου Όλαφ Σολτς στον Λευκό Οίκο στις 7 Φεβρουαρίου για να συναντήσει τον Αμερικανό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν.

Οι ΗΠΑ εγκαλούν την Γερμανία για αναβλητικότητα και η γερμανική κυβέρνηση προσπάθησε την Πέμπτη να ξεκαθαρίσει τη θέση της… ή να κερδίσει χρόνο: Οι «ισχυρές κυρώσεις» που προετοιμάζονται από τους Δυτικούς στην περίπτωση ρωσικής επίθεσης στην Ουκρανία περιλαμβάνουν επίσης τον Nord Stream 2, ο οποίος εξακολουθεί να αναμένει την ενεργοποίησή του, δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας Αναλένα Μπέρμποκ.

Στηριζόμενη σε αυτές τις δηλώσεις και σε «συνομιλίες» με τη Γερμανία, η αμερικανική κυβέρνηση φάνηκε ακόμη πιο κατηγορηματική: «Θέλω να είμαι σαφής μαζί σας σήμερα: εάν η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ο Nord Stream 2 δεν θα προχωρήσει», προειδοποίησε η υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Βικτόρια Νούλαντ.

Οι φόβοι του Κιέβου

Δεν είναι η πρώτη φορά που Nord Stream 2, ο 1.200 χιλιομέτρων αγωγός, ο οποίος ολοκληρώθηκε μέσα στο 2021 και φτάνει στην Γερμανία από την Βαλτική Θάλασσα, εμπλέκεται στην ουκρανική κρίση.

Η προ μηνών έγκριση του αγωγού από την Γερμανία – έγκριση η οποία επιταχύνει την πιστοποίηση του έργου από την Ευρωπαϊκή Ένωση – δεν έχει θορυβήσει μόνο την Ουάσιγκτον, αλλά και το Κίεβο, το οποίο διαπιστώνει – για πολλοστή φορά – ότι δεν αποτελεί παρά ένα «πιόνι» στην γεωπολιτική «σκακιέρα» της ευρύτερης περιοχής.

Χαρακτηριστική του μεγέθους του σοκ για την Ουκρανία από την γερμανική στάση ήταν οι δηλώσεις του Ουκρανού πρέσβη στο Βερολίνο, Αντρίι Μέλνικ σε συνέντευξή του στο RND τον περασμένο Νοέμβριο.

Σύμφωνα με τον διπλωμάτη, το πόρισμα του γερμανικού υπουργείου Οικονομίας ότι η πιστοποίηση του ρωσικού αγωγού φυσικού αερίου δεν θα έθετε σε κίνδυνο την ασφάλεια της προμήθειας καυσίμων στη Γερμανία και την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι «πισώπλατη μαχαιριά»: «Ο Nord Stream 2 παραμένει ένα μαχαίρι στην πλάτη της Ουκρανίας, κάτι που συνεπάγεται τεράστια απώλεια εμπιστοσύνης στη Γερμανία τις επόμενες δεκαετίες», είπε ο πρέσβης.

Το πραγματικό πρόβλημα του Κιέβου, όμως είναι το γεγονός ότι ο Nord Stream 2 παρακάμπτει την Ουκρανία, στερώντας την από ένα από τα ελάχιστα σημαντικά έσοδα που έχει για να στηρίξει την εξαιρετικά κρίσιμη οικονομική κατάστασή της.

Η ουκρανική κυβέρνηση είναι τόσο στριμωγμένη, που από τις αρχές του περασμένου Σεπτεμβρίου ζητούσε «ταχεία ένταξη στο ΝΑΤΟ», σε αντάλλαγμα της λειτουργίας του Nord Stream 2. Αν και δύσκολα φαντάζεται κανείς πώς θα ζεσταθούν τα ουκρανικά νοικοκυριά, αν η Ουκρανία ενταχθεί στην συμμαχία…

Οι δυτικές απειλές και η πραγματικότητα

Κάπως έτσι λοιπόν, οι «λεονταρισμοί» των ΗΠΑ και οι διπλωματικές υποχωρήσεις της Γερμανίας γύρω από τον αγωγό, προσκρούουν στην σκληρή ενεργειακή πραγματικότητα.

Γι’ αυτό και η κυβέρνηση Μπάιντεν προσπαθεί να βοηθήσει τους Ευρωπαίους συμμάχους της να βρουν εναλλακτικές πηγές προμήθειας φυσικού αερίου.

Ωστόσο, όπως παραδέχεται και το foreignpolicy.com, υπάρχουν λίγες εναλλακτικές λύσεις στις οποίες μπορούν να στραφούν Αμερικανοί και Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, αποκαλύπτοντας, έτσι, «την επισφαλή θέση της Ευρώπης όσον αφορά την ενεργειακή ασφάλειά της».

Διότι η ουκρανιική κρίση υπενθύμισε πόσο εξαρτημένη είναι η Ευρώπη από τη ρωσική ενέργεια, ένα σημείο γεωπολιτικής πίεσης που το Κρεμλίνο χρησιμοποίησε πολλάκις ως μοχλό πίεσης: Περισσότερο από το 40% των εισαγωγών φυσικού αερίου της Ευρώπης προέρχονται από τη Ρωσία. Ορισμένες χώρες, κυρίως η Γερμανία, εξαρτώνται ιδιαίτερα από το ρωσικό αέριο, γεγονός το οποίο έχει καταστήσει ακόμη περισσότερο πολύπλοκη τη δυτική απάντηση στην κρίση.

Παρόλο, λοιπόν, που ο αγωγός φυσικού αερίου Nord Stream 2 περιλαμβάνεται στο πακέτο κυρώσεων της Δύσης – αλλά στα «χαρτιά» – το Βερολίνο εξακολουθεί να επιδιώκει την ενεργειακή εξαίρεσή του από τυχόν δυτικές κυρώσεις στη Ρωσία.

Μην παγώσουμε κιόλας…

Στο πλαίσιο λοιπόν της αγωνιώδους προσπάθειας των ΗΠΑ να καθησυχάσουν τους Γερμανούς, κυρίως, ο Μπάιντεν θα συναντηθεί με τον εμίρη του Κατάρ, έναν από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς φυσικού αερίου στον κόσμο, στον Λευκό Οίκο στις 31 Ιανουαρίου,

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον έρχεται σε επαφή και με άλλους παραγωγούς φυσικού αερίου για να διερευνήσει τις δυνατότητες εφοδιασμού της Ευρώπης στην περίπτωση που τα πράγματα αγριέψουν στα ρωσο-ουκρανικά σύνορα.

Επίσης, κυβερνητικοί αξιωματούχοι στην Ουάσιγκτον προέτρεψαν τους εξαγωγείς φυσικού αερίου των ΗΠΑ να βρουν τρόπους εφοδιασμού στην Ευρώπη.

Σε αυτό το σημείο να σημειωθεί, ότι δεν είναι η πρώτη φορά που η Δύση ψάχνει τρόπους να υποκαταστήσει το φυσικό αέριο στην Ευρώπη, πολύ πριν την ουκρανική κρίση.

Το σχέδιο αυτό όμως προσκρούει σε αντικειμενικούς λόγους:

1. Η μεταφορά φυσικού αερίου από τρίτους στην Ευρώπη – όσο δεν υπάρχουν εναλλακτικοί αγωγοί – είναι πανάκριβη, εξαιρετικά αργή και πολύπλοκη, αφού τα πλοία μεταφέρουν το αέριο σε υγροποιημένη μορφή, που πρέπει να μετατραπεί πάλι για να διανεμηθεί.
2. Οι χωρητικότητες των πλοίων μακράν δεν μπορούν να ανταγωνιστούν την χωρητικότητα των αγωγών, ούτε βέβαια και την ασφάλειά τους.

Γι’ αυτό και το foreignpolicy.com γράφει ότι παρά τους διπλωματικούς ελιγμούς για την εύρεση εναλλακτικών προμηθειών καυσίμων, εμπειρογνώμονες του κλάδου και δυτικοί διπλωμάτες παραδέχονται ότι δεν υπάρχουν καλές επιλογές. «Ένα δυσάρεστο γεγονός που το Κρεμλίνο θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει υπέρ του εάν η κρίση επιδεινωθεί».

Λίγοι μεγάλοι εξαγωγείς φυσικού αερίου έχουν την τέτοια δυνατότητα, αλλά η Ευρώπη ούτως ή άλλως δεν διαθέτει καλά ανεπτυγμένη υποδομή για την εισαγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), ειδικά εκεί που είναι περισσότερο απαραίτητο, δηλαδή στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

«Η σκληρή πραγματικότητα είναι ότι δεν υπάρχει τόσο αέριο στην παγκόσμια αγορά που θα μπορούσε να αντισταθμίσει την απώλεια ρωσικών προμηθειών στην Ευρώπη», λέει ο Robert McNally, ιδρυτής και πρόεδρος του Rapidan Energy Group.

Το θέμα είναι ότι οι Αμερικανοί και οι Ευρωπαίοι φοβούνται πως αν οι Ρώσοι εισβάλλουν – με οποιονδήποτε τρόπο – στην Ουκρανία και οι δυτικοί απαντήσουν με κυρώσεις, τότε η Μόσχα μπορεί να κλελισει τις κάνουλες.

«Αν οι σχέσεις γίνουν πολύ άσχημες, όπως τώρα φαίνεται πολύ πιθανό, τότε, ένα μεγάλο μέρος της Ευρώπης μπορεί να βρεθεί σε έναν πολύ κρύο και πολύ ακριβό χειμώνα», λέει ο Άνταμ Τόμσον, πρώην πρεσβευτής της Βρετανίας στο ΝΑΤΟ.

Τα πεπερασμένα όρια των  εναλλακτικών λύσεων

μένα όρια των Το Κατάρ παράγει ήδη LNG στο απόγειο της δυναμικότητάς του, και το περισσότερο από αυτό ήδη έχει δεσμευτεί σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια με τις ασιατικές αγορές.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι σημαντικός παραγωγός φυσικού αερίου, αλλά παράγουν επίσης σχεδόν τη μέγιστη εξαγωγική ικανότητα, αφήνοντας περιορισμένες επιλογές για ανακατεύθυνση των προμηθειών στην Ευρώπη.

Αλλά ακόμη και αν τα κατάφερναν, υπάρχει περιορισμένος αριθμός τερματικών σταθμών LNG στην Ευρώπη που θα μπορούσαν να επεξεργαστούν εναλλακτικές προμήθειες, κάτι που δεν θα ήταν αρκετό για να αναπληρώσει την απουσία των ρωσικών εισροών.

Η Ευρώπη διαθέτει επί του παρόντος 28 τερματικούς σταθμούς εισαγωγής LNG μεγάλης κλίμακας, χωρητικότητα επαρκή για να καλύψει περίπου το 43% τοις εκατό της ζήτησης της ηπείρου, αλλά αυτοί οι τερματικοί σταθμοί είναι κυρίως συγκεντρωμένοι στη Δυτική Ευρώπη.

Ορισμένοι από τους άλλους μεγάλους προμηθευτές φυσικού αερίου στον κόσμο – όπως το Ιράν και η Κίνα – δεν έχουν ακριβώς φιλικές σχέσεις με την Ουάσιγκτον και τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ και έχουν λίγες επιλογές εξαγωγής στην Ευρώπη ακόμα κι αν είχαν. Το χειρότερο σενάριο, δηλαδή η Ρωσία να σταματήσει όλες τις εξαγωγές ενέργειας στην Ευρώπη, θα μπορούσε να είναι καταστροφικό.

«Δεν υπάρχει τρόπος για την Ευρώπη να αντισταθμίσει πλήρως την οριστική παύση των εξαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου», δήλωσε ο Νίκος Τσάφος, πρόεδρος του τομέα ενέργειας και γεωπολιτικής στο αμερικανό Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών.

Όμως, δεν είναι μόνο το φυσικό αέριο το πρόβλημα. Η επιδείνωση της κατάστασης θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει «ωστικά» κύματα σε άλλες αγορές εμπορευμάτων όπου η Ρωσία αντιπροσωπεύει σημαντικό μερίδιο των παγκόσμιων προμηθειών, συμπεριλαμβανομένων του πετρελαίου, του άνθρακα, του σιταριού και του σπάνιου παλλαδίου.

«Δεν μιλάμε μόνο για το φυσικό αέριο», λέει η Helima Croft, διευθύνουσα σύμβουλος και η επικεφαλής στρατηγικής εμπορευμάτων της RBC Capital Markets. «Λέμε ότι η Ρωσία είναι “πρατήριο καυσίμων”, αλλά είναι πολύ περισσότερα. Είναι το Walmart των παγκόσμιων εμπορευμάτων. Είναι υπερκατάστημα».

Δίκοπο μαχαίρι

Ωστόσο, οι περισσότεροι ειδικοί θεωρούν μια τέτοια πιθανότητα – δηλαδή πλήρη ενεργειακό αποκλεισμό της Ευρώπης από την Μόσχα – ως εξαιρετικά απίθανη. Διότι η ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία είναι δίκοπο μαχαίρι. Η Μόσχα βασίζεται στα έσοδα από τις εξαγωγές εμπορευμάτων της, όπως ακριβώς και η Ευρώπη βασίζεται σε αυτά τα εμπορεύματα. Το πλήρες κλείσιμο της βρύσης θα μπορούσε έτσι να ασκήσει αβάσταχτη πίεση στους Ρώσους προμηθευτές.

Η Ρωσία «χρειάζεται τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο τουλάχιστον όσο χρειάζεται η Ευρώπη τον ενεργειακό εφοδιασμό της», δήλωσε ανώτερος κυβερνητικός αξιωματούχος Μπάιντεν. «Αυτό δεν είναι ένα ασύμμετρο πλεονέκτημα για τον Πούτιν. Είναι μια αλληλεξάρτηση».

Το ερώτημα που θέτει όμως το foreignpolicy.com είναι εάν η προθυμία του Πούτιν να υποστεί οικονομικά πλήγματα για σύντομο χρονικό διάστημα υπερτερεί της ικανότητας της Ευρώπης να αντέξει από την απώλεια της ρωσικής ενέργειας. Παρά τις «διαβεβαιώσεις» του Μπάιντεν, οι περισσότεροι ειδικοί πιστεύουν ότι εάν έφτανε σε αυτό, ο Πούτιν θα μπορούσε να ξεπεράσει τη Δύση.

Άλλα πιθανά σενάρια, όπως η Ρωσία να σταματήσει για λίγο τις εξαγωγές της ή να διακόψει μόνο το φυσικό αέριο μέσω της Ουκρανίας, ενώ θα κρατούσε ανοιχτούς άλλους αγωγούς προς την Ευρώπη, θα ήταν πιο οικονομικά βιώσιμα για το Κρεμλίνο.

Άλλωστε, το έχει ξανακάνει. Για χρόνια, η Μόσχα χρησιμοποιεί την ενέργεια για να πιέσει τους αντιπάλους της και να εξασφαλίσει πολιτικές παραχωρήσεις. Το 2006 και το 2009, διέκοψε για λίγο την προμήθεια φυσικού αερίου στην Ουκρανία λόγω μιας διαμάχης για τις τιμές.

Ο ίδιος ο Nord Stream 2 μάλιστα εκλαμβάνεται από τους Αμερικανούς ως ένα παιχνίδι γεωπολιτικής ισχύος του Κρεμλίνο και δεν έχει καμία σχέση με εμπορικά συμφέροντα.

«Η Ρωσία έχει ήδη λάβει μέτρα και συνέδεσε την την παροχή περισσότερους φυσικού αερίου στην Ευρώπη, με τη γεωπολιτική ατζέντα του Κρεμλίνου», λέει η Έιμι Μάγιερς Τζάφε, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Tufts. «Οι άνθρωποι μιλούν για αυτό σαν να είναι κάτι θεωρητικό, αλλά δεν είναι. Οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης που βρέθηκαν στο στόχαστρο του Κρεμλίνου έχουν ήδη λάβει λιγότερο φυσικό αέριο».

Προς το παρόν… «προσευχηθείτε για καλό καιρό»

Τους χειμερινούς μήνες, η Ευρώπη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στους κινδύνους μιας εντεινόμενης ενεργειακής κρίσης. Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης ενεργειακής κρίσης της ηπείρου, οι τιμές του φυσικού αερίου εκτοξεύθηκαν στα ύψη και επηρέασαν τις ποσότητες εφοδιασμού. Εάν η Μόσχα μειώσει περαιτέρω τον ανεφοδιασμό της Ευρώπης, οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι ακόμη πιο έντονες.

Προς το παρόν οι άνθρωποι της αγοράς παρακολουθούν τις εξελίξεις και αναμένουν, αν και δεν έχουν μεγάλες ελπίδες για την επιτυχία της ενεργειακής διπλωματίας των Αμερικανών,

Μιλώντας για το ραντεβού του Μπάιντεν με τον εμίρη του Κατάρ, η Helima Croft λέει ότι «το ερώτημα είναι αν μπορούν (σσ. το Κατάρ) να απελευθερώσουν προς την Ευρώπη δεσμευμένες ποσότητες φυσικού αερίου που ίσως να μην χρειάζονται στην Ασία λόγω ενός θερμότερου χειμώνα εκεί. Αλλά και πάλι μιλάμε για μετριασμό του προβλήματος, όχι λύση».

Άλλοι ειδικοί ελπίζουν ότι η τρέχουσα κρίση θα ωθήσει τους Ευρωπαίους να ξανασκεφτούν πώς θα εξασφαλίσουν τον ενεργειακό τους εφοδιασμό στο μέλλον. Μετά από προηγούμενες ενεργειακές αναμετρήσεις με τη Ρωσία, η Ευρώπη αναμόρφωσε τις αγορές της φυσικού αερίου και άρχισε την αναζήτηση εναλλακτικών προμηθευτών, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά δεν κατάφερε να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση από τη Μόσχα.

«Το μόνο πράγμα που μπορούμε να κάνουμε είναι να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη σκληρή πείρα για να ξανασκεφτούμε πώς να οργανώσουμε την ενεργειακή ασφάλεια μακροπρόθεσμα», είπε ο McNally. «Ξέρω ότι αυτό δεν είναι και πολύ παρηγορητικό για τον παγωμένο Βέλγο καταναλωτή τις επόμενες εβδομάδες, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι δεν μπορείτε να κάνετε πολλά για αυτούς τους ανθρώπους πέρα από μια προσευχή για πιο ζεστό καιρό»…

Γρηγόρης Ν. Θεοχάρης

tvxs.gr