Στην Κίνα, οι επιστήμονες έχουν μετατρέψει τεράστιες εκτάσεις άγονης γης σε μια καταπράσινη όαση.

Τώρα, μια ομάδα φιλόδοξων μηχανικών θέλει να κάνει το ίδιο στην έρημο του Σινά, αντιμετωπίζοντας την πρόκληση αυτήν ως ένα τεράστιο άλμα για την ανθρωπότητα, ως ένα κυριολεκτικά βιβλικό έργο, μια που αυτή είναι η περιοχή που αναφέρουν οι Γραφές ως «Γη της επαγγελίας».

Ο Τίες βαν ντερ Χούβεν είναι συνιδρυτής της Weather Makers, μιας ολλανδικής εταιρείας «ολιστικών μηχανικών», με σχέδιο να αναζωογονήσει τη χερσόνησο του Σινά (το μικρό τρίγωνο γης που συνδέει την Αίγυπτο με την Ασία). Μέσα σε μερικές δεκαετίες, πιστεύουν οι Weather Makers, η έρημος του Σινά θα μπορούσε να μετατραπεί από μια ζεστή, ξηρή, άγονη έρημο σε ένα καταπράσινο καταφύγιο γεμάτο ζωή: δάση, υγρότοποι, γεωργική γη, άγρια χλωρίδα και πανίδα. Ένα πράσινο Σινά θα άλλαζε τα τοπικά καιρικά μοτίβα, θα άλλαζε ακόμη και την κατεύθυνση των ανέμων, φέρνοντας περισσότερη βροχή, πιστεύουν οι Weather Makers – εξ ου και το όνομά τους.

«Ο κόσμος είναι έτοιμος για αναγεννητική αλλαγή», λέει o Τίες βαν ντερ Χούβεν στον Guardian. «Θα είναι μια πλήρης αλλαγή της συμπεριφοράς μας ως είδος μακροπρόθεσμα. Θα είναι ένα βήμα τόσο μεγάλο όσο ήταν η φωτιά για την ανθρωπότητα».

Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση για την κλιματική κρίση έχει επικεντρωθεί κυρίως στα ορυκτά καύσιμα και τα αέρια του θερμοκηπίου. Τώρα, συνειδητοποιούμε, ότι η άλλη όψη αυτού του νομίσματος προστατεύει και αναπληρώνει τον φυσικό κόσμο.

Όπως υποστηρίζουν οι Weather Makers, προκειμένου να αντιμετωπίσουμε την κλιματική αλλαγή, θα πρέπει να στραφούμε περισσότερο σε τέτοιου είδους έργα προστασίας και αποκατάστασης του φυσικού κόσμου, παρά να εστιάζουμε σχεδόν αποκλειστικά στη μείωση των ορυκτών καυσίμων και των εκπομπών ρύπων. Ο καλύτερος μηχανισμός αφαίρεσης του διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα είναι η φύση, στη διάρκεια των 5.000 τελευταίων χρόνων, όμως, οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν μειώσει την συνολική βιομάζα της Γης κατά 50% περίπου και έχουν καταστρέψει ή υποβαθμίσει το 70% των δασών του πλανήτη.

Το έθεσε πέρυσι και ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες: «Οι ανθρώπινες δραστηριότητες βρίσκονται στη ρίζα της καθόδου μας προς το χάος. Αλλά αυτό σημαίνει, ότι η ανθρώπινη δράση μπορεί να βοηθήσει στην επίλυσή του».

H βυθοκόρηση, δηλαδή η απομάκρυνση υλικού από τον πυθμένα (ποταμού-λίμνης-θαλάσσιας περιοχής) αποτελεί μια από τις πιο βαριές βιομηχανίες που υπάρχουν σήμερα, επιτρέποντας στους ανθρώπους να αλλάξουν το πρόσωπο του πλανήτη σε όλο και μεγαλύτερη κλίμακα. Εκπαιδευμένος ο Τίες βαν ντερ Χούβεν έχει περάσει την τελευταία δεκαετία, δουλεύοντας σε έργα σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των τεχνητών νησιών του Ντουμπάι, των οποίων η δημιουργία περιελάμβανε εκβάθυνση μεγάλης κλίμακας και αποκατάσταση γης.

Τον Ιανουάριο του 2016, ο Τίες βαν ντερ Χούβεν επικοινώνησε με τον Αιγύπτιο υπεύθυνο έργων της βελγικής εταιρείας βυθοκόρησης DEME, Μαλίκ Μπουκεμπούς, για τη διερεύνηση του έργου αποκατάστασης της λίμνης Μπαρνταγουίλ στο βόρειο Σινά.

Η λίμνη κάποτε είχε βάθος 20 με 40 μέτρα, αλλά σήμερα είναι μόλις λίγα μέτρα βάθος. Η εκβάθυνση της λίμνης και το κόψιμο των καναλιών για να επιτραπεί η είσοδος περισσότερου νερού από τη Μεσόγειο θα την έκανε πιο βαθιά, πιο δροσερή και λιγότερο αλμυρή, ενώ όλα αυτά θα ενισχύσουν τα αποθέματα ψαριών.

Όμως ο Βαν ντερ Χούβεν δεν ήθελε να σταματήσει εκεί. Άρχισε να εξετάζει τη χερσόνησο του Σινά με περισσότερες λεπτομέρειες: την ιστορία της, τις καιρικές συνθήκες, τη γεωλογία, τις παλίρροιες, τη φυτική και ζωική ζωή, ακόμη και τα θρησκευτικά κείμενα. Όσο πιο βαθιά κοίταζε, τόσο περισσότερες δυνατότητες έβλεπε.

Υπάρχουν ενδείξεις, ότι το Σινά κάποτε ήταν πράσινο – μόλις πριν από 4.500 έως 8.000 χρόνια. Οι σπηλαιογραφίες που βρέθηκαν εκεί απεικονίζουν δέντρα και φυτά. Τα αρχεία στο μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης 1.500 ετών, κοντά στο όρος Σινά, καταγράφουν συγκομιδές ξύλου. Δορυφορικές εικόνες αποκαλύπτουν ένα δίκτυο ποταμών, που ρέουν από τα βουνά στο νότο προς τη Μεσόγειο.
Αυτό που μετέτρεψε το Σινά σε έρημο ήταν, πιθανότατα, η ανθρώπινη δραστηριότητα. Όπου και αν εγκατασταθούν, οι άνθρωποι τείνουν να κόβουν δέντρα και να καθαρίζουν τη γη. Αυτή η απώλεια βλάστησης επηρεάζει την ικανότητα της γης να συγκρατεί την υγρασία. Τα ζώα βοσκής ποδοπατούν και καταναλώνουν φυτά, όταν προσπαθούν να αναπτυχθούν ξανά. Το έδαφος χάνει τη δομή του και ξεπλένεται – εξ ου και η λάσπη στη λίμνη Μπαρνταγουίλ.

Εξετάζοντας το ίζημα από τον βυθό της λίμνης, οι δύο άντρες κατέληξαν στο συμπέρασμα, ότι η περιοχή ήταν κάποτε εύφορη. Η ιδέα τους είναι να χρησιμοποιήσουν το ίζημα, που θα αφαιρεθεί για να βαθύνει η λίμνη, ώστε να εμπλουτίσουν το έδαφος γύρω από τη λίμνη και να προχωρήσουν και προς τα βουνά, ώστε η περιοχή να ξαναγίνει πράσινη.

Υπολόγισαν, ότι η λίμνη περιείχε περίπου 2,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα λάσπης. Αν κάποιος επρόκειτο να αποκαταστήσει το Σινά, αυτό το τεράστιο απόθεμα πλούσιου σε θρεπτικά συστατικά υλικού ήταν ακριβώς αυτό που θα χρειαζόταν. «Έγινε σαφές, ότι είχαμε μια τεράστια ευκαιρία», λέει ο Βαν ντερ Χούβεν «Δεν ήταν η λύση σε ένα μόνο πρόβλημα, ήταν η λύση σε όλα τα προβλήματα».

Η αποκατάσταση ενός τοπίου τόσο μεγάλου και υποβαθμισμένου όσο το Σινά ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία, αλλά έχει γίνει στο παρελθόν.

Το σχέδιο που εφαρμόστηκε με επιτυχία στην Κίνα

Ένα παρόμοιο σχέδιο έχει ήδη εφαρμοστεί με επιτυχία στην Κίνα, όπου το οροπέδιο Λόες, μιας περιοχής της βόρειας Κίνας σχεδόν στο μέγεθος της Γαλλίας, που υπέφερε από την ξηρασία και τη διάβρωση του εδάφους μεταμορφώθηκε μέσα σε 20 χρόνια μέσω της αναδάσωσης, και διαθέτει σήμερα 4.500.000 στρέμματα οπωροφόρων δέντρων.

Την ιστορία και το έργο του οροπεδίου Λόες καταγράφει και το ντοκιμαντέρ «Green Gold». Το οροπέδιο Λόες έμοιαζε πολύ με το Σινά: ένα ξηρό, άγονο, έντονα διαβρωμένο τοπίο. Το χώμα ξέβραζε και λάσπωνε τον Κίτρινο ποταμό. Οι αγρότες μετά βίας μπορούσαν να καλλιεργήσουν. Το σχέδιο για την αποκατάστασή του ήταν τεράστιο σε κλίμακα αλλά σχετικά χαμηλής τεχνολογίας: φύτευση δέντρων στις κορυφές λόφων, ταράτσες στις απότομες πλαγιές (με το χέρι), προσθήκη οργανικού υλικού στο έδαφος, έλεγχος των ζώων που βόσκουν, συγκράτηση νερού. Η μεταμόρφωση ήταν εκπληκτική. Μέσα σε 20 χρόνια, οι έρημοι του οροπεδίου έγιναν πράσινες κοιλάδες και παραγωγικές γεωργικές εκτάσεις.

Το αποτέλεσμα της αναζωογόνησης των ερήμων είναι αντικείμενο συζήτησης. Οι έρημοι διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην ψύξη του πλανήτη, καθώς αντανακλούν έως και το 30% της ηλιακής ακτινοβολίας που πέφτει πάνω τους πίσω στο διάστημα – ένα μέτρο γνωστό ως albedo. Οι περιοχές που καλύπτονται από βλάστηση είναι πιο σκοτεινές και λιγότερο αντανακλαστικές, επομένως έχουν χαμηλότερο albedo και έτσι απορροφούν περισσότερο ηλιακό φως, το οποίο θα μπορούσε να έχει θερμαντική επίδραση.

Επιπλέον, από το υπόλοιπο 70% της ηλιακής ακτινοβολίας που δεν αντανακλάται στις ερήμους, περίπου τα δύο τρίτα εκπέμπονται πίσω στην ατμόσφαιρα ως ακτινοβολία μακρών κυμάτων, με άλλα λόγια, ζέστη. Με μικρή κάλυψη σύννεφων ή υγρασία, μεγάλο μέρος αυτής της θερμότητας φεύγει από την ατμόσφαιρα και βγαίνει στο διάστημα – ένας άλλος βασικός μηχανισμός για την ψύξη του πλανήτη. Αν οι έρημοι ξαναπρασίνιζαν, οι επιστήμονες του κλίματος υποστηρίζουν, ότι αυτοί οι μηχανισμοί θα επηρεάζονταν.

Αλλά οι Weather Makers λένε, ότι αυτές οι αντιρρήσεις υποτιμούν τις επιπτώσεις που θα είχε ένα λειτουργικό, βιοποικιλωμένο οικοσύστημα στα καιρικά και υδάτινα συστήματα της γης. Το σχέδιό τους μπορεί να μην «διορθώνει» την κλιματική αλλαγή, αλλά οι Weather Makers πιστεύουν, ότι, σε παγκόσμια κλίμακα, τα αποκατεστημένα οικοσυστήματα και οι κύκλοι του νερού θα βοηθούσαν στην επανασταθεροποίηση των μη ισορροπημένων καιρικών συστημάτων.

Και η γεωπολιτική

Το Σινά είναι επίσης ένα σημείο κρίσιμο γεωπολιτικά. Η περιοχή έχει γίνει ζώνη μάχης μεταξύ των αιγυπτιακών δυνάμεων ασφαλείας και των ισλαμιστών ανταρτών. Το βόρειο Σινά είναι επί του παρόντος μια απαγορευμένη περιοχή για τους ξένους, που ελέγχεται από τον στρατό και μαστίζεται από τη φτώχεια, την τρομοκρατία και τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σύμφωνα με τους Weather Makers, ένα ανακαινισμένο τοπίο θα αποφέρει απτά οφέλη στους ντόπιους, αλλά όλα εξαρτώνται από τον πρόεδρο, Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι .

Η κυβέρνηση Σίσι φαίνεται να έχει αναγνωρίσει, ότι η αναγέννηση του οικοσυστήματος θα μπορούσε να διορθώσει πολλά προβλήματα ταυτόχρονα: επισιτιστική ασφάλεια, φτώχεια, πολιτική σταθερότητα, κλιματικούς στόχους, καθώς και τη δυνατότητα για ένα πράσινο έργο διεθνούς φήμης. Η κυβέρνηση βρίσκεται κοντά στην υπογραφή συμβάσεων για την πρώτη φάση του σχεδίου αποκατάστασης, που καλύπτει τη βυθοκόρηση της λίμνης Μπαρνταγουίλ. Οι επόμενες φάσεις ενδέχεται να απαιτήσουν οικονομική υποστήριξη από εξωτερικούς φορείς όπως η ΕΕ.

«Η αποκατάσταση του οικοσυστήματος δεν είναι μια τεχνική πρόκληση, είναι μια κοινωνική πρόκληση», λέει ο Τιμ Κριστόφερσεν, επικεφαλής του κλάδου Nature for Climate στο Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ.

Τα έθνη και οι εταιρείες αναλαμβάνουν ολοένα και πιο φιλόδοξες δεσμεύσεις για αναζωογόνηση. Το Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, σχεδιάζει να δημιουργήσει 30.000 εκτάρια δασικής έκτασης ετησίως έως το 2025 . Η Ινδία έχει δεσμευτεί να αποκαταστήσει 26 εκατομμύρια εκτάρια υποβαθμισμένης γης έως το 2030. Το Σινικό Πράσινο Τείχος της Αφρικής , «το μεγαλύτερο έργο αποκατάστασης οικοσυστημάτων στον κόσμο», στοχεύει να φυτέψει μια δενδροστοιχία 8.000 χιλιομέτρων στην έρημο Σαχάρα, από τη Σενεγάλη μέχρι το Τζιμπουτί. Εν τω μεταξύ, πράσινες εταιρείες όπως η Ecosia, με έδρα το Βερολίνο, μέχρι σήμερα έχει φυτέψει περισσότερα από 120 εκατομμύρια δέντρα σε όλο τον κόσμο.

Σύμφωνα με τον Τιμ Κριστόφερσεν από το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ, το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε αυτή τη στιγμή «είναι η έλλειψη φαντασίας των ανθρώπων. Η ανικανότητά μας να δούμε ένα διαφορετικό μέλλον επειδή κοιτάζουμε μόνο αυτό το δυστοπικό μονοπάτι πανδημίας, κλιματικής αλλαγής, απώλειας βιοποικιλότητας. Η συλλογική συνειδητοποίηση όμως ότι βρισκόμαστε όλοι μαζί μπροστά στην πρόκληση, αποτελεί τεράστια ευκαιρία», ενώ ο Βαν ντερ Χούβεν συμπληρώνει: «Δεν θα αλλάξουμε την ανθρωπότητα με το να λέμε διαρκώς ‘πρέπει να μειώσουμε αυτό ή εκείνο’. Όχι, θα πρέπει να κάνουμε περισσότερα ωφέλιμα πράγματα και όχι απλώς λιγότερα καταστροφικά πράγματα».

Μαριάνθη Πελεβάνη

tvxs.gr