Οι παγκόσμιες ανισότητες φαίνεται να επέστρεψαν στα επίπεδα των αρχών του 20ου αιώνα, τη «χρυσή εποχή» του δυτικού ιμπεριαλισμού, σύμφωνα με τη νέα Έκθεση Παγκόσμιας Ανισότητας του World Inequality Lab, που εξετάζει την ανισότητα στον πλούτο και τα εισοδήματα.

Είναι γεγονός, ότι το φτωχότερο μισό του παγκόσμιου πληθυσμού καρπώνεται μόλις το 2% του παγκόσμιου πλούτου, ενώ αντίθετα, το πλουσιότερο 10% του παγκόσμιου πληθυσμού απολαμβάνει το 76% του συνόλου του πλούτου του πλανήτη.

Για τα εντυπωσιακά, πλην ανησυχητικά ευρήματα της έκθεσης, εργάστηκαν για τέσσερα χρόνια 100 ερευνητές σε όλες τις ηπείρους, συνεισφέροντας στη Βάση Δεδομένων Παγκόσμιας Ανισότητας (WID.world), του World Inequality Lab. Σημειώνεται, ότι αυτό το τεράστιο δίκτυο συνεργάζεται με ιδρύματα στατιστικής, φορολογικές αρχές, πανεπιστήμια και διεθνείς οργανισμούς για την εναρμόνιση, ανάλυση και διάδοση συγκρίσιμων διεθνών δεδομένων ανισότητας.

Πέραν του πλούτου, οι ανισότητες είναι δραματικές και στο εισόδημα. Το πλουσιότερο 10% του παγκόσμιου πληθυσμού εισπράτει σήμερα το 52% του παγκόσμιου εισοδήματος, ενώ το φτωχότερο μισό του πληθυσμού κερδίζει μόλις το 8,5%. Τη στιγμή που ένα άτομο που ανήκει στο κορυφαίο 10% της παγκόσμιας κατανομής εισοδήματος κερδίζει 87.200 ευρώ, ένας άλλος συνάνθρωπός του από το φτωχότερο μισό της παγκόσμιας κατανομής εισοδήματος κερδίζει 2.800 ευρώ (Σχήμα 1). Αντίστοιχα, ένας πολίτης που ανήκει στο κορυφαίο 10% των πιο πλούσιων, κατέχει 550.900 ευρώ ετησίως τη στιγμή που ένας ενήλικας που βρίσκεται στο φτωχότερο μισό του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει πλούτο μόλις 2.900 ετησίως κατά μέσο όρο.

Πλουσιότεροι ιδιώτες, φτωχότερες κυβερνήσεις, δηλαδή λαοί

Όπως αναφέρεται στην έκθεση, ένας τρόπος για να κατανοήσουμε αυτές τις ανισότητες, είναι να εστιάσουμε στο χάσμα μεταξύ του καθαρού πλούτου των κυβερνήσεων και του καθαρού πλούτου του ιδιωτικού τομέα. Τα τελευταία 40 χρόνια, οι χώρες έχουν γίνει σημαντικά πλουσιότερες, αλλά οι κυβερνήσεις τους έχουν καταντήσει σημαντικά φτωχότερες. Είναι γεγονός, ότι το μερίδιο του πλούτου που κατέχουν δημόσιοι φορείς, είναι σχεδόν μηδενικό ή αρνητικό στις ανεπτυγμένες χώρες, που σημαίνει ότι το σύνολο του πλούτου συγκεντρώνεται στους ιδιώτες (Σχήμα 2).

Αυτή η τάση έχει χειροτερεύσει μετά από την κρίση του κορονοϊού, κατά την οποία οι κυβερνήσεις δανείστηκαν το ισοδύναμο του 10-20% του ΑΕΠ, κυρίως από τον ιδιωτικό τομέα. Ο χαμηλός όμως πλούτος που έχουν σήμερα στα χέρια τους οι κυβερνήσεις, έχει σημαντικές επιπτώσεις στην ικανότητα τους για την αντιμετώπιση της ανισότητας στο μέλλον, καθώς και στις βασικές προκλήσεις του 21ου αιώνα, όπως η κλιματική αλλαγή.

Υπενθυμίζεται, ότι το κακό άρχισε, σχεδόν παντού, από τη δεκαετία του 1980, μετά από μια σειρά προγραμμάτων απορρύθμισης και απελευθέρωσης της αγοράς, που έλαβαν διαφορετικές μορφές σε διαφορετικές χώρες. Βέβαια, η άνοδος δεν ήταν ομοιόμορφη, διότι, για παράδειγμα ορισμένες χώρες παρουσίασαν θεαματικές αυξήσεις στην ανισότητα (ΗΠΑ, Ρωσία και Ινδία), ενώ άλλες (σε Ευρώπη, Κίνα) παρουσίασαν σχετικά μικρότερες αυξήσεις.

Ευρώπη και Β.Αφρική-Μ.Ανατολή: Τα δύο άκρα

Σήμερα, πρωταθλήτριες περιοχές στην παγκόσμια εισοδηματική ανισότητα είναι η Βόρεια Αφρική και η Μέση Ανατολή σε αντίθεση με την Ευρώπη που έχει συγκριτικά τα χαμηλότερα επίπεδα ανισότητας. Στην Ευρώπη, το κορυφαίο εισοδηματικά 10% των πολιτών εισπράττει περίπου το 36% του εισοδήματος, ενώ σε Μ. Ανατολή και Βόρεια Αφρική αγγίζει το 58%! Ανάμεσα σε αυτά τα δύο επίπεδα, βλέπουμε και μεσαίες καταστάσεις. Στην Ανατολική Ασία, το κορυφαίο 10% αποτελεί το 43% του συνολικού εισοδήματος και στη Λατινική Αμερική το 55% (Σχήμα 3).

Η «παγίδα» του υψηλού εισοδήματος

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν και κάτι, το οποίο χρήζει προσοχής, ότι δηλαδή τα μέσα εθνικά εισοδήματα δεν μας λένε και τόσα πολλά για την ανισότητα. Ο παγκόσμιος χάρτης των ανισοτήτων αποκαλύπτει, ότι τα επίπεδα του εθνικού μέσου εισοδήματος δεν είναι αξιόπιστοι παράγοντες για να προβλέψει κανείς την ανισότητα. Μπορεί, δηλαδή, μια χώρα με πολύ υψηλό εισόδημα να έχει μεγάλες ανισότητες, όπως συμβαίνει στις ΗΠΑ, και την ίδια στιγμή, μια επίσης πλούσια εισοδηματικά χώρα, όπως η Σουηδία, να παρουσιάζει μικρότερο χάσμα στο εισόδημα ενός φτωχού με ενός πλούσιου.

Το ίδιο ισχύει για τις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, με ορισμένες να παρουσιάζουν ακραίες ανισότητες (π.χ. Βραζιλία και Ινδία), κάπως υψηλά επίπεδα (π.χ. Κίνα) και μέτρια έως σχετικά χαμηλά επίπεδα (π.χ. Μαλαισία, Ουρουγουάη).

Επιστρέψαμε στα 1900

Ειδικά στο εσωτερικό των χωρών οι ανισότητες έχουν διευρυνθεί ακόμα περισσότερο. Το χάσμα μεταξύ του μέσου εισοδήματος του κορυφαίου 10% και του κατώτερου 50% των ατόμων εντός των χωρών έχει σχεδόν διπλασιαστεί, από 8,5 φορές σε 15 φορές. Αυτή η απότομη αύξηση των ανισοτήτων στο εσωτερικό των κρατών σημαίνει, ότι παρά την οικονομική κάλυψη και ισχυρή ανάπτυξη στις αναδυόμενες χώρες, το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο και ακόμα περισσότερο στο εσωτερικό των χωρών παρά μεταξύ τους.

Έτσι, οι παγκόσμιες ανισότητες φαίνεται να είναι περίπου τόσο μεγάλες σήμερα όσο ήταν στην κορυφή του δυτικού ιμπεριαλισμού στις αρχές του 20ού αιώνα. Πράγματι, το μερίδιο του εισοδήματος που καταλαμβάνει σήμερα το φτωχότερο μισό των ανθρώπων του κόσμου, είναι περίπου το μισό από αυτό που ήταν το 1820, πριν από τη μεγάλη απόκλιση μεταξύ των δυτικών χωρών και των αποικιών τους (Σχήμα 4).

Με άλλα λόγια, υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος για να αναιρεθούν οι παγκόσμιες οικονομικές ανισότητες που κληρονόμησαν από την πολύ άνιση οργάνωση της παγκόσμιας παραγωγής μεταξύ των μέσων του 19ου και των μέσων του 20ού αιώνα, όπως αναφέρουν οι ερευνητές.

«Μάχη» στο top των πιο πλούσιων μετά το 1990

Η αύξηση του ιδιωτικού πλούτου των «κροίσων» ήταν επίσης άνιση εντός των χωρών και σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως αποκαλύπτει η έκθεση. Συγκεκριμένα, οι εκατομμυριούχοι έχουν κατακτήσει ένα δυσανάλογο μερίδιο της παγκόσμιας αύξησης του πλούτου τις τελευταίες δεκαετίες: το κορυφαίο 1% τσέπωσε το 38% όλου του πρόσθετου πλούτου που είχε συσσωρευτεί από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, ενώ το χαμηλότερο 50% μόλις το 2%. Αυτή η ανισότητα οφείλεται στους άνισους ρυθμούς ανάπτυξης μεταξύ της κορυφής και των κατώτατων στρωμάτων της κοινωνίας στη κατανομή πλούτου.

Έτσι, ενώ ο πλούτος των πλουσιότερων ατόμων στη γη αυξήθηκε έως και 9% ετησίως από το 1995, ο μέσος πλούτος αυξήθηκε μόνο κατά 3,2% ετησίως. Από το 1995, το μερίδιο του παγκόσμιου πλούτου που κατέχουν οι δισεκατομμυριούχοι έχει αυξηθεί από 1% σε πάνω από 3% ενώ η αύξηση αυτή επιδεινώθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Στην πραγματικότητα, το 2020 σηματοδότησε την πιο απότομη αύξηση στο μερίδιο του πλούτου των δισεκατομμυριούχων παγκοσμίως

Πρόκειται για πολιτική επιλογή, λένε οι ερευνητές

Είναι αλήθεια, όπως αναφέρει η έκθεση, ότι η ανισότητα στον πλούτο μειώθηκε σημαντικά στις δυτικές χώρες μεταξύ των αρχών του 20ου αιώνα και της δεκαετίας του 1980, αλλά το φτωχότερο μισό του πληθυσμού σε αυτές τις χώρες είχε πάντα πολύ λίγα, δηλαδή μεταξύ 2% και 7% του συνόλου. Σε άλλες περιοχές, το μερίδιο του κατώτερου 50% είναι ακόμη χαμηλότερο. Αυτά τα αποτελέσματα δείχνουν ότι απομένουν πολλά να γίνουν, σε κάθε περιοχή του κόσμου, εάν θέλουμε να μειώσουμε τις ακραίες ανισότητες στον πλούτο.

Όπως έχουν υποστηρίξει στο παρελθόν οι ερευνητές, σε πρηγούμενη Έκθεση, η ανισότητα δεν είναι αναπόφευκτη αλλά πολιτική επιλογή. Έτσι και στην Έκθεση του 2022 εξετάζονται διάφορες επιλογές πολιτικής για την αναδιανομή του πλούτου και τις επενδύσεις στο μέλλον, προκειμένου να ανταποκριθούν στις προκλήσεις του 21ου αιώνα.

Δεδομένου του μεγάλου όγκου συγκέντρωσης πλούτου, οι μέτριοι προοδευτικοί φόροι μπορούν να αποφέρουν σημαντικά έσοδα για τις κυβερνήσεις. Στο σενάριό των ερευνητών, διαπιστώνεται ότι το 1,6% των παγκόσμιων εισοδημάτων θα μπορούσε να δημιουργηθεί και να επανεπενδυθεί στην εκπαίδευση, την υγεία και την οικολογική μετάβαση. Η αναφορά συνοδεύεται από έναν διαδικτυακό προσομοιωτή, ώστε ο καθένας να μπορεί να σχεδιάσει τον φόρο περιουσίας που προτιμά σε παγκόσμιο επίπεδο ή στην περιοχή του. Όπως τονίζεται στην έκθεση, η αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα δεν είναι εφικτή χωρίς σημαντική ανακατανομή του εισοδήματος και των ανισοτήτων του πλούτου.

Η εμφάνιση του σύγχρονου κράτους πρόνοιας τον 20ο αιώνα (που συνδέθηκε με τεράστια πρόοδο στην υγεία, την εκπαίδευση και τις ευκαιρίες για όλους) επέφερε και την απότομη άνοδο των προοδευτικών φορολογικών συντελεστών. Όπως υποστηρίζει η Έκθεση για την Ανισότητα, αυτό έπαιξε κρίσιμο ρόλο, προκειμένου να διασφαλιστεί η κοινωνική και πολιτική αποδοχή της αυξημένης φορολογίας και της διανομής του πλούτου. Μια παρόμοια εξέλιξη θα είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα.

Οι πρόσφατες εξελίξεις στη φορολογία παγκοσμίως δείχνουν, ότι η πρόοδος προς δικαιότερες οικονομικές πολιτικές είναι πράγματι δυνατή σε παγκόσμιο επίπεδο καθώς και στο εσωτερικό των χωρών. Στην έκθεση, προσφέρονται διάφορες επιλογές για την αντιμετώπιση της ανισότητας, μαθαίνοντας από παραδείγματα σε όλο τον κόσμο και σε όλη τη σύγχρονη ιστορία. Η ανισότητα είναι πάντα πολιτική επιλογή και η μάθηση από πολιτικές που εφαρμόζονται σε άλλες χώρες ή σε άλλες χρονικές στιγμές είναι κρίσιμη για τον σχεδιασμό δικαιότερων αναπτυξιακών οδών.

Διαβάστε όλη την έκθεση:

tvxs.gr