Οι μωβ μέδουσες επιστρέφουν στις ελληνικές θάλασσες και οι καταγραφές τους αυξάνονται με την έναρξη της θερινής περιόδου, προκαλώντας ανησυχία σε λουόμενους και επιστημονική κοινότητα.

Οι πιο πρόσφατες αναφορές δείχνουν αυξημένη παρουσία σε περιοχές όπως το Φισκάρδο, ο Κορινθιακός Κόλπος, ο Παγασητικός, ο Ευβοϊκός, η Σκιάθος και η Σκόπελος, ενώ νέες πλατφόρμες βοηθούν στην παρακολούθηση του φαινομένου και στην έγκαιρη ενημέρωση του κοινού.

Καταγραφές και περιοχές με αυξημένη παρουσία
Το project «Jellyfish of Greece» στο iNaturalist, που δημιουργήθηκε από το Ελληνικό Παρατηρητήριο Βιοποικιλότητας, λειτουργεί ως εργαλείο καταγραφής των μεδουσών στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα αναφορές, αυξημένη παρουσία μωβ μέδουσας έχει παρατηρηθεί στο Φισκάρδο στην Κεφαλονιά, στο Γαλαξίδι, στον Κορινθιακό Κόλπο, στον Παγασητικό, στον Ευβοϊκό, στη Σκιάθο και στη Σκόπελο. Οι καταγραφές ανανεώνονται καθημερινά μέσα από πλατφόρμες πολιτών και επιστημονικής παρατήρησης.

Η μωβ μέδουσα και οι συνθήκες εξάπλωσης
Η μωβ μέδουσα, με επιστημονική ονομασία Pelagia noctiluca, ευνοείται από τις θερμοκρασίες της Μεσογείου. Αναπαράγεται σε νερά περίπου από 16 έως 27 βαθμούς Κελσίου, ενώ οι ελληνικές θάλασσες σπάνια πέφτουν σε επίπεδα που θα δυσκόλευαν την επιβίωσή της. Παράλληλα, η μείωση των φυσικών θηρευτών της διευκολύνει την εξάπλωσή της.

Ανάμεσα στους βασικούς θηρευτές της βρίσκονται η δερματοχελώνα, η καρέτα καρέτα, ο τόνος, ο ξιφίας και το φεγγαρόψαρο. Όταν διαταράσσονται οι ισορροπίες στο θαλάσσιο οικοσύστημα, οι μέδουσες βρίσκουν περισσότερο χώρο για να αναπτυχθούν. Η Pelagia noctiluca θεωρείται ένα από τα πιο ενοχλητικά και επώδυνα είδη μεδουσών της Μεσογείου.

Η νέα πλατφόρμα και η παρακολούθηση των δεδομένων
Πέρα από την εφαρμογή iNaturalist, φέτος λειτουργεί και η νέα πλατφόρμα pelagia.mermanconservation.co.uk για την καταγραφή των περιστατικών. Η εφαρμογή συγκεντρώνει και επεξεργάζεται δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, αντλώντας πληροφορίες από διαδικτυακές καταγραφές και από την ομάδα «Μέδουσες στην Ελλάδα» στο Facebook, η οποία αριθμεί περισσότερα από 30.000 μέλη.

Ο Χρήστος Τακλής ανέφερε ότι «η πλατφόρμα έχει πλέον εξελιχθεί σημαντικά και προσφέρει πολύ περισσότερες δυνατότητες από μια απλή καταγραφή εμφανίσεων». Πρόσθεσε επίσης ότι «οι χρήστες μπορούν να αξιοποιήσουν εργαλεία όπως ο θερμικός χάρτης, η αναζήτηση ανά περιοχή, αλλά και λειτουργίες που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη, όπως η προβλεψιμότητα. Παράλληλα, συνδυάζονται δορυφορικά δεδομένα με στοιχεία ανοικτού καιρού και θαλάσσιων ρευμάτων, παρέχοντας εκτιμήσεις για την πιθανή εξέλιξη και μετακίνηση των πληθυσμών των μεδουσών έως και πέντε ημέρες μπροστά».

Τι προκαλεί το τσίμπημα και ποια είναι τα συμπτώματα
Το τσίμπημα της μωβ μέδουσας προκαλεί έντονο πόνο, κάψιμο, κοκκίνισμα και πρήξιμο. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αφήσει στο δέρμα αποτύπωμα από τα πλοκάμια, ενώ τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν ναυτία, πτώση πίεσης, ταχυκαρδία, πονοκέφαλο, εμετό, διάρροια, βρογχόσπασμο ή δύσπνοια.

Σύμφωνα με τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας, τα συμπτώματα μετά από επαφή ή τσίμπημα από την μέδουσα μπορεί να είναι πόνος σαν κάψιμο, πολλές φορές έντονο κοκκίνισμα του δέρματος, και σε μερικές περιπτώσεις εμφάνιση σε μέρος του δέρματος σας το αποτύπωμα της μέδουσας, ναυτία, πτώση πίεσης, ταχυκαρδία, κεφαλαλγία, εμετός, διάρροια, σπασμός των βρόγχων, δύσπνοια.

Σε περίπτωση εμφάνισης συστηματικών συμπτωμάτων «(σπάνια) όπως: υπόταση, βράχος φωνής, εισπνευστικός συριγμός, γενικευμένο αγγειοοίδημα – εκτεταμένο κνιδωτικό εξάνθημα, διαταραχές επιπέδου επικοινωνίας – συνείδησης, έμετος, είναι επιβεβλημένη η άμεση διακομιδή του ασθενούς στο νοσοκομείο.».

Πώς αντιμετωπίζεται το τσίμπημα
Αν υπάρξει τσίμπημα, το πρώτο βήμα είναι η ψυχραιμία. Η περιοχή πρέπει να ξεπλυθεί προσεκτικά με θαλασσινό νερό, χωρίς τρίψιμο. Το γλυκό νερό μπορεί να ενεργοποιήσει κνιδοκύστες που έχουν μείνει στο δέρμα και να επιδεινώσει τον πόνο.

Συνιστάται στη συνέχεια η χρήση μείγματος μαγειρικής σόδας με θαλασσινό νερό σε αναλογία 1:1 για λίγα λεπτά, ώστε να περιοριστεί η περαιτέρω απελευθέρωση δηλητηρίου από υπολείμματα στο δέρμα. Με πλαστική κάρτα αφαιρούνται απαλά τυχόν υπολείμματα, χωρίς να χρησιμοποιηθούν γυμνά χέρια. Για την ανακούφιση από πόνο, πρήξιμο και κοκκινίλα μπορεί να εφαρμοστεί κρύο επίθεμα ή παγοκύστη τυλιγμένη σε ύφασμα για περίπου 10 έως 15 λεπτά, με διαλείμματα.

Σε πιο απλές οδηγίες πρώτων βοηθειών, προτείνεται επίσης η χρήση κορτιζονούχου κρέμας και αντιισταμινικού χαπιού, ενώ αν τα συμπτώματα είναι έντονα ή δεν υποχωρούν, απαιτείται εξέταση σε νοσοκομείο ή Κέντρο Υγείας. Σε σοβαρές περιπτώσεις, η άμεση ιατρική βοήθεια είναι απαραίτητη.

Τι δεν πρέπει να γίνεται
Δεν πρέπει να τρίβεται το σημείο με πετσέτα, άμμο ή χέρια, ούτε να ξεπλένεται με γλυκό νερό. Επίσης, δεν συνιστάται το ξύδι, καθώς μπορεί να ενεργοποιήσει άμεσα τα κνιδοκύτταρα της Pelagia noctiluca και να επιδεινώσει την κατάσταση. Απαγορεύεται επίσης η άμεση επαφή με νεκρές μέδουσες στην ακτή, καθώς ακόμη και τότε μπορούν να τσιμπήσουν.

Πριν από την επίσκεψη σε παραλία, οι λουόμενοι μπορούν να ελέγχουν τις πιο πρόσφατες καταγραφές μέσα από τον διαδραστικό χάρτη του iNaturalist. Η παρακολούθηση των δεδομένων θεωρείται σημαντική, καθώς η εικόνα σε κάθε περιοχή μπορεί να αλλάζει γρήγορα ανάλογα με τα ρεύματα και τις τοπικές συνθήκες.