Η Έκθεση διαπιστώνει σοβαρές προκλήσεις και σημάδια δημοκρατικής οπισθοδρόμησης συνολικά στην ΕΕ. Εκφράζει ανησυχία για συνεχιζόμενες προκλήσεις στο πεδίο του κράτους δικαίου, καθώς και για παρεμβάσεις στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και των θεσμών. Ζητεί πλήρη συμμόρφωση με τις αποφάσεις του ΔΕΕ και του ΕΔΑΔ και ενίσχυση των θεσμικών εγγυήσεων ανεξαρτησίας.

Τους βασικούς άξονες της Έκθεσης για το Κράτος Δικαίου 2025, παρουσίασε ο εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Κώστας Αρβανίτης, από το βήμα της Ολομέλειας, μία μέρα πριν από την τελική ψηφοφορία.

Κατά την παρέμβασή του αλλά και νωρίτερα στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε, ο αντιπρόεδρος της Left μίλησε για μια ισχυρή έκθεση, προϊόν συναίνεσης των δημοκρατικών δυνάμεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, και την αφιέρωσε στους δημοσιογράφους και την κοινωνία των πολιτών.

Η Έκθεση των 70 σελίδων περιλαμβάνει 11 κεφάλαια: Δικαστικά συστήματα, Πλαίσιο για την καταπολέμηση της διαφθοράς, Πολυφωνία και ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και προστασία των δημοσιογράφων, Κοινωνία των Πολιτών, Θεμελιώδη δικαιώματα, ισότητα και απαγόρευση των διακρίσεων, Το κράτος δικαίου και ο προϋπολογισμός της ΕΕ, Το κράτος δικαίου και η διάσταση της ενιαίας αγοράς, Το κράτος δικαίου στο επίκεντρο της διαδικασίας διεύρυνσης και της εξωτερικής δράσης της ΕΕ, Βελτίωση της διαδικασίας υποβολής εκθέσεων της Επιτροπής, Οριζόντιες συστάσεις, Ετήσιος κύκλος για το κράτος δικαίου.

“Προτεραιοποιούμε την ανεξαρτησία, την αμεροληψία, και την ίση πρόσβαση. Επιμένουμε σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις και σε αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων. Υπογραμμίζουμε την ανάγκη προστασίας δικαστών και δικηγόρων. Ζητάμε αποτελεσματική αναγνώριση κι εφαρμογή των αποφάσεων της Δικαιοσύνης, κι ενίσχυση της ευρωπαϊκής δικαστικής συνεργασίας”, επεσήμανε ο Κώστας Αρβανίτης.

Η Έκθεση διαπιστώνει σοβαρές προκλήσεις και σημάδια δημοκρατικής οπισθοδρόμησης συνολικά στην ΕΕ. Εκφράζει ανησυχία για συνεχιζόμενες προκλήσεις στο πεδίο του κράτους δικαίου, καθώς και για παρεμβάσεις στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και των θεσμών. Ζητεί πλήρη συμμόρφωση με τις αποφάσεις του ΔΕΕ και του ΕΔΑΔ και ενίσχυση των θεσμικών εγγυήσεων ανεξαρτησίας.

Στο κείμενο αναδεικνύεται το υψηλό επίπεδο αντίληψης διαφθοράς από τους πολίτες της ΕΕ και ζητείται ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) και η προσχώρηση της ΕΕ στην Ομάδα Κρατών κατά της Διαφθοράς (GRECO) του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Οι ευρωβουλευτές της Επιτροπής Πολιτικών Ελευθεριών LIBE δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στις πιέσεις που αντιμετωπίζουν δημοσιογράφοι και μέσα ενημέρωσης, στις αγωγές SLAPP και στη χρήση λογισμικών παρακολούθησης όπως Pegasus, Predator και Paragon.

Η Έκθεση συνδέει το κράτος δικαίου και τα κοινωνικά δικαιώματα, επισημαίνοντας ότι η φτώχεια, ο κοινωνικός αποκλεισμός και η έλλειψη στέγης επηρεάζουν άμεσα την πρόσβαση στη δικαιοσύνη και την ισότητα ενώπιον του νόμου και διαπιστώνει με ανησυχία τη συρρίκνωση του χώρου της κοινωνίας των πολιτών στην ΕΕ

Ο αντιπρόεδρος της Αριστεράς είπε ότι “Χρειαζόμαστε ισχυρότερη θωράκιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων στον πραγματικό και στον ψηφιακό κόσμο, με έμφαση στην ισότητα, στην καταπολέμηση των διακρίσεων, και στην προστασία των μειονοτήτων και των ευάλωτων.”

Οι ευρωβουλευτές αξιώνουν ανθρωποκεντρική ανάπτυξη και χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Οι συντάκτες της Έκθεσης επιμένουν στη σύνδεση της ενωσιακής χρηματοδότησης με τη συμμόρφωση στους δικαιοκρατικούς κανόνες ζητώντας ισχυρό και δίκαιο μηχανισμό αιρεσιμότητας, διαφάνεια και έλεγχο στη διαχείριση πόρων, και ταυτόχρονη προστασία των τελικών δικαιούχων, δηλαδή των πολιτών. To αίτημα για αποτελεσματικότερους μηχανισμούς αποτροπής και εποπτείας των παραβιάσεων σε βάρος του ενωσιακού προϋπολογισμού είναι θέση ευθύνης απέναντι στους πολίτες και τους θεσμούς.

Από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητούν βελτιώσεις στη μεθοδολογία και τη διαφάνεια των εκθέσεων, σαφέστερα ορόσημα και χρονοδιαγράμματα, καθώς και και συστηματικότερη παρακολούθηση, καθώς και αποτελεσματικότερη ενεργοποίηση μηχανισμών επιβολής και λογοδοσίας.
Ο στόχος του τελικού κειμένου είναι μια «ανθρωποκεντρική» αντίληψη του κράτους δικαίου, μέσω της ενσωμάτωσης των οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων.
Στη δευτερολογία του, ο Κώστας Αρβανίτης ευχαρίστησε τους συναδέλφους του ευρωβουλευτές και τους συνεργάτες τους για την ποιοτική, αξιοπρεπή και ενίοτε αντιπαραθετική, όπως είναι λογικό, συνεργασία που είχε ως αποτέλεσμα ένα κείμενο ευρείας αποδοχής και μια καλή και ουσιαστική παρακαταθήκη για τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
“Σας καλώ να υπερψηφίσετε την Έκθεση, ώστε να λάβει τη μέγιστη δυνατή στήριξη, και να εκπέμψουμε όλοι μαζί ένα μήνυμα συναίνεσης στα αυτονόητα κι ένα μήνυμα ενδυνάμωσης του ίδιου του θεσμού που υπηρετούμε, σε εποχές δύσκολες για τη Δημοκρατία και το Κράτος Δικαίου”, είπε κλείνοντας ο Αντιπρόεδρος της Left.