Η 3η Δεκεμβρίου, Εθνική και Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία, δεν αποτελεί —όπως υπενθυμίζει η Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ)— ημέρα εορτασμού. Είναι ημέρα λογοδοσίας. Ημέρα στην οποία η κοινωνία και η Πολιτεία καλούνται να αποδείξουν ότι σέβονται στην πράξη τα δικαιώματα 1,5 εκατομμυρίου πολιτών με αναπηρία, χρόνιες ή/και σπάνιες παθήσεις και των οικογενειών τους.

Σε μια εκτενή διακήρυξη, η ΕΣΑμεΑ θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη για «ρήξεις, ανατροπές και θεσμικές τομές», περιγράφοντας με έντονο τρόπο το εύρος των ανισοτήτων, των αποκλεισμών και των διακρίσεων που εξακολουθούν να βιώνουν οι άνθρωποι με αναπηρία στην Ελλάδα του 2025.

«Η 3η Δεκέμβρη δεν είναι γιορτή — είναι ημέρα δικαιωμάτων»

Η Συνομοσπονδία θέτει από την αρχή το πλαίσιο: η ημέρα αυτή αποτελεί εργαλείο κοινωνικού ελέγχου και αξιολόγησης των θεσμών, όχι μια τυπική επέτειος.

Στόχος της είναι η προώθηση της κατανόησης για ζητήματα αναπηρίας, η υπεράσπιση της αξιοπρέπειας και η προώθηση της ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή.

«Η ποικιλομορφία είναι αξία», υπενθυμίζει η ΕΣΑμεΑ, τονίζοντας πως η αναπηρία αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ανθρώπινης ποικιλίας και απαιτεί πλήρη σεβασμό — χωρίς εκπτώσεις.

Ένα κίνημα ενάντια στον αποκλεισμό

Το αναπηρικό κίνημα της χώρας αναδεικνύει ότι δίνει μάχη σε πολλαπλά μέτωπα: αβεβαιότητα, ακρίβεια, ανεργία, κατάρρευση του δημόσιου συστήματος υγείας, κλιματική κρίση, πόλεμος. Σε όλα αυτά, τα άτομα με αναπηρία βρίσκονται συχνά πιο εκτεθειμένα από κάθε άλλη κοινωνική ομάδα.

Η ΕΣΑμεΑ ζητά αλλαγή νοοτροπίας και πολιτικών: από το παγκόσμιο σύνθημα «Τίποτα για εμάς χωρίς εμάς» περνά στο ξεκάθαρο μήνυμα «Τίποτα χωρίς εμάς».

Υπεράσπιση των πιο ευάλωτων

Η Συνομοσπονδία στρέφει το βλέμμα:

σε άτομα που ζουν σε ιδρύματα χωρίς τη θέλησή τους, συχνά εκτεθειμένα σε κακοποίηση,

σε γυναίκες και κορίτσια με αναπηρία που βιώνουν πολλαπλές διακρίσεις,

σε παιδιά με αναπηρία, που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο βίας και παραμέλησης,

σε ανέργους με αναπηρία που αντιμετωπίζουν το βάρος του πρόσθετου κόστους διαβίωσης,

σε κατοίκους νησιωτικών και ορεινών περιοχών με περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες,

σε πρόσφυγες, μετανάστες και θύματα ρατσιστικών επιθέσεων.

Πρόκειται για πληθυσμούς που συχνά βρίσκονται «στο περιθώριο του περιθωρίου».

Διεκδίκηση δικαιωμάτων — όχι απλώς μέτρων

Η ΕΣΑμεΑ επαναφέρει στο προσκήνιο θεμελιώδεις δεσμεύσεις της Πολιτείας:

Το άρθρο 21 του Συντάγματος περί ισότιμης συμμετοχής.

Τη Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρίες.

Την εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία για την προστασία των δικαιωμάτων.

Την Εθνική Στρατηγική για τα Δικαιώματα των ΑμεΑ 2024-2030.

Η Συνομοσπονδία ζητά πλήρη εφαρμογή όλων των παραπάνω, καθώς —όπως επισημαίνει— οι δεσμεύσεις υπάρχουν, αλλά η πράξη παραμένει ελλιπής.

Το 1ο Βαρόμετρο Δικαιωμάτων: αποκαλυπτικά στοιχεία

Η ΕΣΑμεΑ παρουσιάζει φέτος τα πρώτα αποτελέσματα του Τακτικού Βαρόμετρου Δικαιωμάτων, ενός συστηματικού μηχανισμού αξιολόγησης της κατάστασης στη χώρα.

Τα ευρήματα είναι δραματικά:

Υψηλά ποσοστά εργασιακού αποκλεισμού, ειδικά στους νέους.

Εξάρτηση από την οικογένεια για βασικές καθημερινές δραστηριότητες.

Περιορισμένη πρόσβαση σε τεχνολογικά βοηθήματα και μέσα αυτονομίας.

«Αβάσταχτο» πρόσθετο κόστος διαβίωσης, που ωθεί πολλούς σε συνθήκες φτώχειας.

Η ΕΣΑμεΑ επισημαίνει ότι αυτή η εικόνα δεν οφείλεται απλώς σε έλλειψη πόρων, αλλά σε συστημική αποτυχία της Πολιτείας να ανταποκριθεί στο ύψος των περιστάσεων.

Τι διεκδικεί το αναπηρικό κίνημα το 2025

Η Συνομοσπονδία παρουσιάζει ένα εκτεταμένο πλαίσιο αιτημάτων στους εξής άξονες:

1. Εισόδημα και αξιοπρεπής διαβίωση

Αύξηση επιδομάτων και συντάξεων.

Κατάργηση διακοπής επιδομάτων όταν το άτομο εργάζεται.

Προστασία πρώτης κατοικίας.

Μηδενικό ΦΠΑ σε απαραίτητα βοηθήματα.

Γενναία επιδότηση ενοικίου.

Απαλλαγή από ΕΝΦΙΑ και τεκμήρια.

2. Αλληλέγγυα κοινωνική ασφάλιση

Αναμόρφωση του τρόπου υπολογισμού εθνικής σύνταξης.

Επαναφορά ΕΚΑΣ και 13ης–14ης σύνταξης.

Κατάργηση της «προσωπικής διαφοράς».

3. Εργασία και δεξιότητες

Εθνικό πρόγραμμα «Εγγύηση για την Απασχόληση».

Μέτρα άρσης εμποδίων στις προσλήψεις και στην εργασία.

4. Ανεξάρτητη διαβίωση

Καθολική εφαρμογή Προσωπικού Βοηθού.

Δημιουργία Κέντρων Ανεξάρτητης Διαβίωσης.

Επέκταση Κάρτας Αναπηρίας.

5. Δημόσια Υγεία και Αποκατάσταση

Πλήρης προσβασιμότητα δομών υγείας.

Εθνική Στρατηγική Αποκατάστασης.

Στελέχωση μεταμοσχευτικών κέντρων και φαρμακείων ΕΟΠΥΥ.

6. Συμπεριληπτική Εκπαίδευση

Βαθιά θεσμική μεταρρύθμιση σε όλες τις βαθμίδες.

7. Καθολική προσβασιμότητα

Πρόσβαση σε μεταφορές, πλοία, ταξί, οδικό δίκτυο.

Ελεύθερη διέλευση διοδίων με ενιαία κάρτα.

8. Προστασία από την κλιματική κρίση

Ειδικά μέτρα για τα άτομα που πλήττονται δυσανάλογα από ακραία φαινόμενα.

«Τίποτα χωρίς εμάς»: το μήνυμα της φετινής 3ης Δεκέμβρη

Η φετινή Διακήρυξη της ΕΣΑμεΑ είναι ίσως από τις πιο ξεκάθαρες των τελευταίων χρόνων: το αναπηρικό κίνημα ζητά ριζικές αλλαγές, όχι ημίμετρα. Ζητά κοινωνικές και θεσμικές τομές. Ζητά μια Πολιτεία που υλοποιεί, όχι απλώς υπόσχεται.

Η 3η Δεκέμβρη δεν είναι γιορτή. Είναι υπενθύμιση καθήκοντος — για όλους.