Ο Ιρανός σκηνοθέτης και αντιφρονών Τζαφάρ Παναχί κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα του Φεστιβάλ των Καννών 2025 για την ταινία «Ένα απλό ατύχημα», που γυρίστηκε υπό άκρα μυστικότητα, όπως αποτυπώθηκε στην διάρκεια της απονομής των βραβείων και στην τελετή λήξης του φεστιβάλ το βράδυ του Σαββάτου (24/5).

Ο 64χρονος δημιουργός κατάφερε να πάει στις Κάννες, για πρώτη φορά έπειτα από πολλά χρόνια και να παραλάβει το βραβείο από την πρόεδρο της κριτικής επιτροπής Ζιλιέτ Μπινός.

Ο Παναχί, που έχει συλληφθεί πολλές φορές με αφορμή τις ταινίες του, είχε βρεθεί για τελευταία φορά στις Κάννες το 2003, όταν η ταινία «Πορφυρός Χρυσός» προβλήθηκε στην ενότητα «Ένα κάποιο βλέμμα».

«Το σημαντικότερο είναι η ελευθερία της χώρας μας», είπε ο σκηνοθέτης, απευθυνόμενος στους συμπατριώτες του. «Νομίζω, ότι είναι η στιγμή, για να ζητήσω από όλους τους ανθρώπους, όλους τους Ιρανούς, παντού στον κόσμο, στο Ιράν ή στον υπόλοιπο κόσμο, να ζητήσω ένα πράγμα: ας βάλουμε στην άκρη όλα τα προβλήματα, όλες τις διαφορές μας, το σημαντικότερο αυτή τη στιγμή είναι η χώρα μας και η ελευθερία της», είπε.

Η ταινία του, ένα θρίλερ που επικεντρώνεται στο δίλημμα πρώην κρατουμένων, οι οποίοι μπαίνουν στον πειρασμό να εκδικηθούν τον βασανιστή τους, είναι ταυτόχρονα μια μελέτη για τη δικαιοσύνη και την εκδίκηση απέναντι στην αυθαιρεσία.

Η ταινία γυρίστηκε παράνομα, αφού ο σκηνοθέτης αρνήθηκε να ζητήσει την άδεια των ιρανικών αρχών για τα γυρίσματα. Αψηφώντας εξάλλου τους νόμους του Ιράν, πολλές ηθοποιοί εμφανίζονται με ακάλυπτο το κεφάλι τους.

Ο Παναχί είναι ο δεύτερος Ιρανός που κερδίζει τον Χρυσό Φοίνικα, μετά τον Αμπάς Κιαροστάμι το 1997.

Το Μεγάλο Βραβείο του φεστιβάλ κέρδισε ο Νορβηγός Γιοακίμ Τρίερ για την ταινία «Συναισθηματική Αξία» (Sentimental Value).

Οι πολυβραβευμένοι αδελφοί Λικ και Ζαν-Πιερ Νταρντέν, που στο παρελθόν έχουν κερδίσει δύο φορές τον Χρυσό Φοίνικα, αυτή τη φορά έφυγαν από το Φεστιβάλ με το βραβείο σεναρίου για τις «Νεαρές μητέρες».

Ο Γαλλοϊσπανός Όλιβερ Λαξ και η Γερμανίδα Μάσα Σιλίνσκι μοιράστηκαν το βραβείο της κριτικής επιτροπής για τις ταινίες  «Sirat» και «Sound of Falling» αντίστοιχα.

Ο Βραζιλιάνος ηθοποιός Βάγκνερ Μόουρα κέρδισε το βραβείο καλύτερης ανδρικής ερμηνείας για τον ρόλο του στην ταινία «Ο μυστικός πράκτορας» του συμπατριώτη του Κλέμπερ Μεντόνσα Φίλιου, στο φεστιβάλ των Καννών.

Ο 48χρονος ηθοποιός είναι ένας από τους γνωστότερους του βραζιλιάνικου κινηματογράφου, χάρη στις διεθνείς συνεργασίες του, όπως στη σειρά Narcos του Netflix όπου υποδυόταν τον Πάμπλο Εσκομπάρ.

«Είναι ένας εξαιρετικός ηθοποιός αλλά και ένας πολύ ιδιαίτερος άνθρωπος. Ελπίζω ότι αυτή η αναγνώριση θα του φέρει πολλά πράγματα», είπε ο σκηνοθέτης, παραλαμβάνοντας το βραβείο για λογαριασμό του Μόουρα. Στον «Μυστικό Πράκτορα», την πρώτη του ταινία που γυρίστηκε στη Βραζιλία από το 2012, ο Μόουρα υποδύεται έναν καθηγητή που καταδιώκεται, για αδιευκρίνιστους λόγους, από τη στρατιωτική δικτατορία της χώρας του.

Ο Μόουρα είχε να συναγωνιστεί πολύ γνωστά ονόματα του παγκόσμιου κινηματογράφου, όπως τον Βρετανό Τζος Ο’Κόνορ που εμφανιζόταν σε δύο ταινίες, τον Χοακίν Φίνιξ (Eddington) και τον Μπενίσιο Ντελ Τόρο (The Phoenician Scheme).

Ο Kleber Mendonça Filho κέρδισε την καλύτερη σκηνοθεσία για την ταινία του «Ο μυστικός πράκτορας».

Η πρωτοεμφανιζόμενη Γαλλίδα Νάντια Μελιτί πήρε το βραβείο καλύτερης γυναικείας ερμηνείας για τον ρόλο της στην ταινία «Η μικρή αδελφή» (La petite dernière) της Χαφσιά Χερζί.

Αυτή είναι η πρώτη εμφάνιση της 23χρονης Μελιτί στον κινηματογράφο, σε μια μεταφορά του αυτοβιογραφικού μυθιστορήματος της Φατιμά Νταάς. Η ηθοποιός, που είναι ακόμη φοιτήτρια, υποδύεται στην ταινία τη 17χρονη Φατιμά, μια έφηβη μουσουλμάνα που αναζητά τη θρησκευτική, σεξουαλική και ανθρώπινη ταυτότητά της και ανακαλύπτει την ομοφυλοφιλία της.

«Όταν διάβασα το βιβλίο, αμέσως ταυτίστηκα με την ιστορία, επειδή με άγγιξε βαθιά. Αυτός ο αγώνας χειραφέτησης επίσης. «Ταυτίστηκα πολύ μαζί της (…) λόγω του περιβάλλοντός της και της κοινωνικής προέλευσής της», είχε δηλώσει η Μελιτί στο Γαλλικό Πρακτορείο κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ.

«Η μητέρα μου είναι μετανάστρια, είμαι αλγερινής καταγωγής. Έχω και εγώ αδελφές. Και μέσω των σπουδών μου (…) βίωσα αυτή τη διανοητική χειραφέτηση», είπε η πρωτοεμφανιζόμενη ηθοποιός.

Παναχί, νικητής στις Κάννες / Η ηγεσία του Ιράν, ένα άδειο κέλυφος, ένα άρρωστο σώμα

Ο Ιρανός σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί, γνωστός για την κριτική του στάση απέναντι στο καθεστώς της χώρας του, απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ Καννών του 2025 για την ταινία του «Un simple accident» («Ένα απλό ατύχημα»).

Η βράβευση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο Παναχί, ο οποίος στο παρελθόν είχε φυλακιστεί στην περιβόητη φυλακή Evin και του είχε απαγορευθεί η έξοδος από τη χώρα, κατάφερε να πάρει διαβατήριο μόλις τον προηγούμενο χρόνο. Η ταινία ήταν μια πράξη αντίστασης, με τον ίδιο να την αφιερώνει «σε όλους τους σκηνοθέτες που εξακολουθούν να εμποδίζονται να εργαστούν στην χώρα του».

Η ίδια η φυλάκισή του, όπως αποκάλυψε ο Παναχί σε συνέντευξη του στη Liberation, αποτέλεσε την πρωταρχική πηγή έμπνευσης για το «Ένα απλό ατύχημα». Παρά την επίσημη άρση των περιορισμών που του είχαν επιβληθεί, ο σκηνοθέτης συνεχίζει να δημιουργεί υπό συνθήκες ημι-παρανομίας, αρνούμενος να υποβάλει τα σενάριά του στις ιρανικές αρχές για προληπτική λογοκρισία.

Tα γυρίσματα της ταινίας δεν κύλησαν ομαλά. Η ομάδα παραγωγής βίωσε μια εφιαλτική επιδρομή από δεκαπέντε μυστικούς πράκτορες, οι οποίοι προχώρησαν στην κατάσχεση υλικού και απείλησαν τα μέλη του συνεργείου με συλλήψεις, οδηγώντας σε προσωρινή διακοπή των γυρισμάτων.

Ο Παναχί μοιράστηκε τις τραυματικές αλλά και διδακτικές εμπειρίες του από την φυλακή Evin. Εκεί, βρέθηκε ανάμεσα σε 300 κρατουμένους, εκ των οποίων περίπου 30 ήταν πολιτικοί κρατούμενοι. Ο σκηνοθέτης περιέγραψε τη συνύπαρξη με ανθρώπους που είχαν εκτίσει ποινές δεκαπέντε ή είκοσι ετών ως μια «πολύτιμη εμπειρία μάθησης».

Ιδιαίτερη εντύπωση του προκάλεσε ένας καθηγητής κοινωνιολογίας, συγκρατούμενός του, ο οποίος οργάνωνε μαθήματα για τους υπόλοιπους φυλακισμένους. Η αποφυλάκισή του άφησε στον Παναχί μια αίσθηση «ατελούς ελευθερίας», καθώς ένιωθε χρέος προς όσους τον στήριξαν και τον ενέπνευσαν «εντός των τειχών».

Η ταινία του, όπως δήλωσε, είναι ένας τρόπος να «ξεπληρώσει αυτό το χρέος». Για την αυθεντικότητα της αφήγησης, συνεργάστηκε με έναν σύμβουλο που έχει περάσει μεγάλο μέρος της ζωής του έγκλειστος, διασφαλίζοντας ότι οι λεπτομέρειες της ταινίας αντανακλούν «μισό αιώνα καταπίεσης από το ιρανικό καθεστώς».

Η περίοδος αυτή συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με την εγκαθίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν το 1979, η οποία επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς στις ατομικές ελευθερίες και την καλλιτεχνική έκφραση.

Επικαλούμενος τις δηλώσεις του συναδέλφου του, Μοχάμαντ Ρασούλοφ, ο Παναχί υποστήριξε, ότι η συντριπτική πλειοψηφία των Ιρανών απορρίπτει το ισχύον καθεστώς, κάτι που, κατά τον ίδιο, καταδεικνύεται από το πρωτοφανές ποσοστό αποχής στις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις.

Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, «το σύστημα έχει καταρρεύσει σε οικονομικό, ιδεολογικό και περιβαλλοντικό επίπεδο.. Στην ηγεσία του Ιράν, παραμένει ένα άδειο κέλυφος, ένα άρρωστο σώμα που συνεχίζει να κυβερνά επειδή έχει τα χρήματα και τα όπλα».

Παρά τις διώξεις και τις αντίξοες συνθήκες, ο Τζαφάρ Παναχί δηλώνει απερίφραστα, ότι δεν προτίθεται να εγκαταλείψει το Ιράν.

Αιτιολογεί την απόφασή του, λέγοντας ότι δεν μπορεί να προσαρμοστεί σε μια ξένη χώρα και μια διαφορετική κουλτούρα, επιλέγοντας να παραμείνει και να αγωνίζεται με τα δικά του μέσα, στην πατρίδα του.

tvxs.gr